Basisscholen bepalen straks weer of kind naar gymnasium mag

Leerlingen van groep 8 in het basisonderwijs moeten voortaan allemaal een eindtoets maken. Wat betekent dit voor de kinderen, de ouders en de scholen?

Elk jaar maken ongeveer 175.000 kinderen de overgang van basisschool naar voortgezet onderwijs. In 2011 behaalden 32.000 leerlingen een vwo-diploma. Foto’s Evelyne Jacq en David Rozing

Er komt een centrale eindtoets voor het basisonderwijs, maar scholen voor voortgezet onderwijs mogen de test niet meer gebruiken als selectiemiddel. Na een urenlang debat in de Tweede Kamer slaagde staatssecretaris Dekker (Onderwijs, VVD) er gisteren in een deal te sluiten met oppositiepartijen CDA en D66.

1 Wat is er gebeurd?Staatssecretaris Dekker verdedigde gisteren in een negen uur durend debat in de Tweede Kamer de wet waarmee die toets wordt ingevoerd. Om zijn plannen ook door de Eerste Kamer te krijgen, was de steun van een aantal oppositiepartijen nodig. Die leek hij niet te krijgen, maar tijdens de dinerpauze werd een akkoord bereikt met D66 en het CDA. De rest van de oppositie toonde zich bij de hervatting van het debat geïrriteerd dat niet meteen duidelijk was wat deze deal behelsde en vroeg om uitstel van de beraadslagingen. Regeringspartijen VVD en PvdA hielden dat tegen.

2 Moet straks elk kind uit groep acht een eindtoets gaan maken?Ja, vanaf het schooljaar 2014/2015. Die toets is niet langer in februari, zoals nu, maar tussen 15 april en 15 mei. Het is de bedoeling dat op termijn ook kinderen in het speciaal basisonderwijs een eindtoets gaan maken.

3 Gaat iedereen de Cito-toets maken?Nee, dat hoeft niet. Waarschijnlijk is het wel. Het staat scholen vrij zelf een leverancier te kiezen voor hun eindtoets. Dat was een belangrijke wens van het CDA. Voorwaarde is wel dat de toets in vorm en inhoud vergelijkbaar is met de Cito-toets, zodat resultaten van scholen onderling te vergelijken zijn. In de praktijk valt te bezien of het Cito op korte termijn concurrentie krijgt. Op 85 procent van de scholen wordt nu de Citotoets afgenomen. De andere toetsen in het basisonderwijs, zoals de Nio-toets en de Drempeltest, zijn anders van aard dan de eindtoets zoals die in het wetsvoorstel van staatssecretaris Dekker wordt omschreven.

4 Maakt iedereen een toets op hetzelfde niveau?Nee. De eerste drie jaar nadat de wet is ingegaan, blijven er twee niveaus bestaan, zoals dat dit jaar voor het eerst het geval was bij de Cito-toets. De basistoets is bestemd voor leerlingen van wie de leraar verwacht dat zij doorstromen naar de theoretische leerweg van het vmbo, havo of vwo – landelijk zo’n 75 procent. De andere toets is voor kinderen die meer moeite hebben met taal en rekenen en waarschijnlijk naar de lagere niveaus van het vmbo gaan. Na deze periode moet er een ‘adaptieve’ eindtoets ontwikkeld zijn. Dat is een digitale toets die aan de hand van de antwoorden merkt wat het niveau van de leerling is en daar de vragen op aanpast.

5 Hoe belangrijk wordt de nieuwe eindtoets voor de schoolkeuze?Belangrijk, maar niet bepalend. Het schooladvies dat de leraar geeft, mede op basis van ervaringen in voorgaande jaren, is bindend. Dat was van groot belang voor D66 en de PvdA. Mocht de leraar een advies geven dat lager is dan de score van de eindtoets suggereert – dat is nu in tien procent van de gevallen zo – dan hebben de leerling en zijn ouders recht op een heroverweging van het advies. Mochten ze dan nog hun zin niet krijgen, dan kunnen ze bij een onafhankelijke instantie in beroep. Maar met de score van de eindtoets in de hand toegang eisen tot het vwo als de leraar een havo-advies heeft gegeven, is niet mogelijk. Leraren zullen in sommige gevallen door ouders dus onder druk worden gezet om een hoger schooltype te adviseren.

6 Is dat advies ook bindend voor de middelbare scholen?Ja. Het wordt verboden een minimumscore op de eindtoets als extra toegangseis te hanteren. Veel gymnasia willen bijvoorbeeld alleen leerlingen inschrijven die ten minste een resultaat van 545 punten voor hun Cito-toets hebben behaald. Dat mag straks niet meer. Staatssecretaris Dekker gaat de wet zo aanpassen dat scholen in het voortgezet onderwijs ook geen andere extra eisen kunnen stellen.

7 Als de eindtoets zo aan belang inboet, waarom wil het kabinet hem dan toch invoeren?

Ten eerste om die tien procent die een te laag advies krijgt de kans te geven hier iets aan te doen. Ten tweede vindt Dekker het van belang dat na acht jaar basisschool gemeten wordt wat een kind precies heeft geleerd op het gebied van taal en rekenen. Hiermee wordt het mogelijk de prestaties van scholen te vergelijken en te beoordelen.

8 Komen er ranglijstjes?Dat is de nachtmerrie van menig schoolbestuurder. Dekker zei gisteren tijdens het debat dat hij de eindtoetsscores niet zonder context openbaar wil maken. Zaken als het startniveau van de leerling en diens sociale omgeving zijn van groot belang voor de prestaties. Daarom is Dekker geïnteresseerd in ‘leerwinst’; dat wat de school toevoegt aan het basisniveau van een kind. Een leerlingvolgsysteem waarin de volledige acht jaar basisschool wordt bijgehouden, is daarvoor het meest geschikt. Dekker verwacht dat zo’n systeem in de toekomst, als alle scholen het verplicht hebben ingevoerd, van groot belang zal zijn bij het geven van het schooladvies én bij het bepalen van de kwaliteit van een basisschool.