Onrust onder veelvliegers groeit

Is er verband tussen air conditioning in vliegtuigen en gezondheidsklachten van luchtvaartpersoneel? De vakbond VNC verlangt nu opheldering.

Het mysterie rond de invloed van vervuilde lucht in vliegtuigcabines op de gezondheid van piloten en stewardessen breidt zich uit. Vorig jaar woedde al een heftige discussie tussen wetenschappers die voor buitenstaanders soms moeilijk te begrijpen was. Ze ging over de gevolgen van het feit dat er soms giftige stoffen (tcp’s) uit verbrande motorolie in de airconditioning terechtkomen. De luchtverversing in de cabines loopt namelijk via de motoren van het vliegtuig.

In december is hier de plotse dood van een Britse piloot (van 43 jaar) in een Nederlandse kliniek bijgekomen. De piloot van British Airways, een voormalig topsporter, klaagde voor zijn overlijden regelmatig over ongezonde lucht in vliegtuigen die hij bestuurde.

Het Openbaar Ministerie onderzoekt deze „complexe” zaak nu al maanden. Kranten in Engeland, Duitsland, België en Nederland berichtten erover. Onzeker is of het sterfgeval iets te maken had met de luchtvervuiling.

De vakbond voor stewardessen en pursers (VNC, 7.000 leden) is de onzekerheid nu zat. „We krijgen alleen al door de media-aandacht voor dit onderwerp steeds meer vragen binnen over mogelijk gevaar voor onze gezondheid”, zegt voorzitter Ton Scherrenberg van de VNC. „Het is de hoogste tijd dat de overheid nader onderzoek laat doen en er duidelijkheid komt over het verband tussen giftige dampen en de gezondheidsklachten.”

Wereldwijd zijn er, voorzover bekend, enkele honderden piloten, stewardessen en pursers met klachten als hoofdpijn, concentratie- en motorische stoornissen die mogelijk iets te maken hebben met de vervuilde lucht. Een onbekend aantal frequent flyers kampt daar ook mee.

De VNC wil nu dat Nederland bij de Europese luchtvaartorganisatie EASA aandringt op gedegen onderzoek. „Dit is immers iets dat je op z’n minst op Europese schaal moet aanpakken”, zegt Scherrenberg. De D66-fractie in de Tweede Kamer is dat met hem eens en ondersteunt zijn verzoek. Ook de NATM, een organisatie die opkomt voor de belangen van veelvliegers in het bedrijfsleven, wil meer duidelijkheid en actie.

De kans dat die er komen, is klein. Een eerder, soortgelijk verzoek van de Duitse regering aan de EASA, liep vorig jaar op niets uit. Het volgde op een mysterieus incident met een toestel van German Wings in december 2010. Dat stortte bijna neer, nadat beide piloten boven Keulen bijna het bewustzijn hadden verloren na het inademen van dampen in de cockpit.

Wij houden de vinger aan de pols, zo luidde de boodschap van EASA, maar zien vooralsnog geen reden voor actie. Ook de woordvoerster van verantwoordelijk staatssecretaris Wilma Mansveld (Milieu, PvdA) hield gisteren de boot af.

Een belangrijker reden voor de hardnekkigheid van het mysterie rond de vervuilde lucht, is de ambiguïteit van het wetenschappelijk onderzoek. Giftige stoffen als tcp’s zijn weliswaar meetbaar in de cabinelucht, maar het is de vraag of de concentratie voldoende is voor een nadelig effect op de gezondheid. Er zijn wel aanwijzingen dat de stoffen zich bij herhaalde blootstelling kunnen ophopen. Maar een direct verband tussen blootstelling en gezondheidsklachten is (nog) niet gelegd. Die kunnen immers net zo goed het gevolg zijn van onregelmatige of lange werktijden, of het werken in verschillende tijdzones.

Wat de kwestie er tenslotte niet duidelijker op maakt, is de vraag wie primair aanspreekbaar is: de luchtvaartmaatschappij of de vliegtuigbouwer. Vooral de eerste, zo bleek uit een brief die staatssecretaris Mansveld eind vorig jaar aan de Kamer stuurde naar aanleiding van een publicatie in deze krant. De luchtvaartmaatschappijen moet immers voor een gezonde werkomgeving zorgen.

In een reactie op het NRC-artikel verwees KLM echter naar de verantwoordelijkheid van de vliegtuigbouwers als Boeing. Die maken immers al sinds de jaren vijftig toestellen waarbij de luchtverversing via de motoren op de vleugels verloopt.

Een speciale werkgroep van KLM bekijkt samen met scheidend topman Peter Hartman of er iets aan kan worden gedaan. Haar rapport wordt binnenkort verwacht.

Tips? Mail naar: onderzoek@nrc.nl