Nieuw middel malaria op komst

Er lijkt voor het eerst een malariamedicijn op komst dat de malariaparasiet in al zijn levensfasen – in mug, mensenlever en mensenbloed – bestrijdt. Het middel ELQ-300 kan wel eens een geschikt middel worden voor ‘behandeling, preventie en uiteindelijk de uitroeiing van malaria’. Die grote woorden schrijven de onderzoekers in de inleiding van hun wetenschappelijke artikel dat gisteren is gepubliceerd in Science Translational Medicine.

Het medicijn is met succes getest bij muizen en in weefselkweken van levercellen van resusapen. Het werkt tegen verschillende soorten malariaparasieten. Op grond van de muizenexperimenten concluderen de onderzoekers dat één pil bij mensen zal werken, wat goed is voor de therapietrouw. Bovendien is niet te verwachten dat de parasiet snel resistentie tegen het medicijn ontwikkelt.

Dit is zo op het oog het ideale malariamedicijn. Het middel komt voort uit Medicines for Malaria Venture, een groot samenwerkingsverband van universiteiten, industrie en hulporganisaties. Gezocht is naar moleculen die de malariaparasiet verlammen, maar niet giftig zijn voor zoogdiercellen. Het middel ELQ-300 dat nu op apen en daarna op mensen wordt getest blokkeert een molecuulcomplex in de mitochondriën van de malariaparasiet. Mitochondriën zijn de energieleveranciers van een cel.

Malaria eist jaarlijks 1,2 miljoen doden, volgens een hoge, recente schatting. Het is de belangrijkste door één ziekteverwekker veroorzaakte doodsoorzaak. Jaarlijks zijn ruim 200 miljoen mensen ziek door de parasiet.

De eencellige malariaparasiet heeft een complexe levenscyclus. Hij plant zich geslachtelijk en ongeslachtelijk voort in de darmen van gastheermuggen. De parasiet zit daarna in speeksel dat de vrouwtjesmug bij de mens naar binnen pompt als ze steekt. De malariaparasiet reist eerst naar de lever en deelt zich daar. In een volgende ontwikkelingsfase komt de eencellige in het bloed en deelt zich daar ook. Via een bloedmaaltijd komt hij weer in een mug, en begint een nieuwe levensfase.

Dit goede nieuws compenseert een beetje de mislukking van het malariavaccin dat het verst in zijn ontwikkelingsfase is. In het medische vakblad The New England Journal of Medicine schrijven de onderzoekers vandaag dat het RTS,S-vaccin na vier jaar vrijwel niet meer werkt. Ook na één jaar viel de werking al tegen. Toen bleek slechts de helft van de kinderen beschermd door de vaccinatie.