Eiffeltoren in Maasstad? Rotterdam laat burgers beslissen over eigen ideeën

Uitzicht vanaf 'De Hef' als attractie. Beeld: Stichting Hef Experience

2,5 miljoen euro voor degene met het beste idee voor Rotterdam. Liefst iets dat beeldbepalend wordt, de inwoners verenigt en de economie stimuleert. Dat is het idee van Stadsinitiatief, een jaarlijkse verkiezing waarmee wethouder Korrie Louwes (D66) de Rotterdamse trots wil ‘kapitaliseren’.

Het wordt door andere steden met belangstelling gevolgd, zegt Louwes tegen nrc.nl. “Uniek is de hoogte van het budget, dat Rotterdammers van twaalf jaar en ouder mogen stemmen en de diversiteit aan plannen.” Vorig jaar was er vier miljoen euro beschikbaar, nu wegens bezuinigingen anderhalf miljoen minder.

Momenteel maakt een commissie een selectie uit 120 plannen die tussen 23 mei en 1 juni in stemming worden gebracht. 10 april worden de genomineerden (vijf tot acht) bekendgemaakt. Via huis-aan-huis-folders en internet volgt een toelichting. RTV Rijnmond doet verslag en de initiatiefnemers gaan op campagne. Eigenlijk net als bij gewone verkiezingen.

‘Iedereen bemoeit zich ermee’

‘Burgerinitiatief’ staat gewoonlijk voor een financieel extraatje voor inwoners die samen iets organiseren. Grote bouwwerken? Daarvoor zijn projectontwikkelaars. Miljoenen waar het college over beslist. De Rotterdamse D66-fractie wilde eens per jaar breken met die gedachte en bracht deze vorm van directe democratie in bij de coalitievorming van 2010. Vorig jaar, de eerste ronde, won De Luchtsingel van architectenbureau ZUS: een 350 meter lange voetgangersbrug die allerlei locaties ontsluit. Dit project ondersteunt ook voorzieningen op die locaties, zoals een Biergarten, sportlessen, tuinbouw op daken en een culinaire ontmoetingsplaats. De noodzaak werd stevig geformuleerd: “Geen enkele stad in Nederland heeft zoveel ongebruikte ruimte op zo’n centrale plek. De leegstand leidt tot gebrek aan levendigheid, minder ontmoetingen, minder bruisend stadscentrum.” De houten brug moet dat keren. “Een vliegwiel voor de economie”, aldus Elma van Boxel, directeur van ZUS.

De Schiekade, een drukke autoweg, is reeds overbrugd. Dit eerste stukje loopt dwars door Het Schieblock, het kantorencomplex waarin ZUS gehuisvest is. “Ik houd van projecten die gericht zijn op leefbaarheid”, legt Van Boxel uit. Ondertussen wijst ze naar ongebruikt gebied tussen de kantoren. “Stadseilanden”, zoals ze die noemt. Het Stadsinitiatief betekende voor haar een andere manier van werken. Normaal gesproken doet ze alles in opdracht, nu is ze haar eigen opdrachtgever: uitvoeren wat ze zelf bedacht heeft. Lekker rustig werken? Niets is minder waar. “Iedereen bemoeit zich ermee.” Fascinerend, aldus Van Boxel. Burgers melden zich niet alleen online, maar ook onaangekondigd op de stoep. “Enthousiaste mensen met vaak goede ideeën.”

Die betrokkenheid is letterlijk in de brug gegrift. Voor 25 euro kun je een plank met je naam erop sponsoren. Dat heeft al 60.000 euro opgeleverd. Een actie die via sociale media bekendheid kreeg, crowdfunding dus. Daarmee formeerde ZUS tegelijkertijd een legioen ‘campagnemedewerkers’. Dit voorjaar wordt er verder gebouwd, in november wordt het spoor overbrugd en in 2014 is het klaar.

Raad heeft zichzelf met motie buitenspel gezet

Er breken spannende tijden aan. De commissie, De Board genaamd, komt de komende weken tot een ‘shortlist’. Deze commissie bestaat uit zes prominente Rotterdammers, waaronder oud-Leefbaar-wethouder Marianne den Anker (voorzitter), projectontwikkelaar Rudy Stroink, zangeres Ai Ming Oei en havenbestuurder Henk de Bruijn. Louwes: “De indieners komen bij De Board langs om uitleg te geven. Zij worden beoordeeld op een degelijke en deugdelijke business case. Expliciet wordt er gekeken naar competenties.” Hoewel de commissieleden benoemd zijn, verzekert Louwes dat ze onafhankelijk opereren. “De raadsleden hebben zelfs een motie ingediend om zich volledig buitenspel te zetten.” Na de selectie door deskundigen zijn de Rotterdammers dus echt aan zet.

Architect Robbert Dommisse is één van de 120 initiatiefnemers. Met een full colour projectplan en online campagnes overtuigt hij het publiek. Zijn idee: de Koningshavenbrug, in de volksmond ‘De Hef’, omvormen tot attractie (bungeejumpen, tokkelen, uitkijk) en museum (exposities in historische wagons). De spoorbrug wordt al twintig jaar niet meer gebruikt en is in 2000 aangemerkt als Rijksmoment nadat een sloopplan op verzet stuitte. De Hef Experience, zoals het idee heet, verkoopt de brug als ‘Rotterdamse Eiffeltoren’ - nachtelijke verlichting moet daarbij helpen.

‘Innovatief en creatief is soms edgy’

De Hef is een monument en geen apenkooi, blogde de Rotterdamse ondernemer Frans Swarttouw. Na een geschiedenisles over ‘de strijd om de Maasbruggen’ oppert hij dat de spoorbrug “eigenlijk een prominente functie zou moeten krijgen tijdens de dodenherdenking”. Geen recreanten erop dus. “Dat zijn wij aan de mariniers verplicht die op de Maasbruggen voor ons en onze stad gevochten hebben.” Het stoort hem bovendien dat er in crisistijd nog steeds 2,5 miljoen euro besteed wordt. Maar mensen die het geldverspilling vinden gaan volgens Dommisse “voorbij aan het feit dat het budget anders óók naar Stadsontwikkeling zou gaan.”

Vorig jaar maakte de PvdA zich al druk om de miljoenen, waarna het Stadsinitiatief versoberde. Per e-mail wijst Swarttouw op het tegen-initiatief reddespeeltuinen.nl: ‘Als u ons steunt, stemt u niet tegen het miljoenenverslindende Stadsinitiatief, maar wel vóór behoud van de met sluiting bedreigde speeltuinen!’ Het lijkt erop, zo licht de ondernemer toe, “dat het Stadsinitiatief wordt gebruikt voor commerciële doeleinden. Het is geen burgerinitiatief, maar een bedrijveninitiatief”.

Eén van de voorwaarden is dat het Stadsinitiatief Rotterdammers bindt. Voldoet de Hef Experience dan wel? “Innovatief en creatief is soms edgy”, zegt Louwes. “De Luchtsingel is zo’n concept waar veel over gesproken wordt. Dat past bij onze stad. Zie de Erasmusbrug: in het begin veel kritiek, nu zijn Rotterdammers trots.” 7,5 procent was de opkomst in 2012. Laag? Daarover zijn de meningen verdeeld. Maar de subsidieregeling laat over één ding geen misverstand bestaan: ‘Het winnende Stadsinitiatief is bindend en moet uitgevoerd worden.’ Dommisse: “Wie niet stemt moet niet achteraf zeuren dat de verkeerde keuze is gemaakt.”

Volg de auteur op Twitter