CIRCUS PONTIFEX

De menselijke fantasie is tot veel in staat, maar de werkelijkheid tot meer. In de laatste dagen van het bewind van de vorige paus werden we door de media dermate nauwgezet op de hoogte gehouden van zijn bezigheden, dat ik me de ochtend na zijn abdicatie ineens zat af te vragen of Benedictus al koffie gehad had. En of een van die dertigduizend rond Rome neergestreken mediapelgrims er niet op uitgestuurd kon worden om dit te onderzoeken. Een tweet van die strekking, satirisch bedoeld, werd direct beantwoord met diverse links. Deze update had in werkelijkheid plaatsgevonden.

Benedictus had zijn eerste uren als ex-paus besteed aan het ‘afdoen van zijn ring, piano spelen, wandelen en naar zichzelf op televisie kijken’, meldde het Roomse perskorps.

De middag daarvoor, toen Benedictus per helikopter uit het Vaticaan zou vertrekken, had de koorts zijn hoogtepunt bereikt. Uren achtereen kondigde Radio 1 het aan: „Wij zijn er live bij!” Ergens live bij zijn klinkt heel dynamisch, maar is meestal juist het tegendeel: er moet gewacht worden. En gewacht. Gelukkig was de uitzending in handen van ankerman Tim Overdiek en Rome-correspondent Rop Zoutberg, topjournalisten die niet gauw om tekst verlegen zitten. „Rop Zoutberg, vertel ons…” sprak Overdiek op een gegeven moment, „het opstijgen van zo’n helikopter, hoe eh, hoe gaat dat eigenlijk in zijn wérk?”

Als je niet wilt dat journalisten gaan graven, moet je ze een mythe geven die groter en spectaculairder is dan wat dat graafwerk zou kunnen opleveren – Lance Armstrong wist het, Bram Moszkovicz wist het en de kerk van Rome weet het ook. Het is hun grote troef: een eeuwenoude cultuur van adembenemend ritueel theater. Zelfs aanpunten hoeft niet, de tijd doet het werk: naarmate de rest van de wereld zijn afstand tot het verleden vergroot, wordt de Vaticaanse time bubble alleen maar exotischer. Zal de fascinatie van de media alleen maar toenemen, gefixeerd als ze zijn op Augenkitzel en spektakel. Smoke and mirrors, zeggen de Engelsen, beide ruim verkrijgbaar in het Vaticaan. Evenals dat andere onmisbare ingrediënt van een geslaagd avondje theater: cloak and dagger.

De media gingen kwijlend door de knieën. Wat ze ook tegenkwamen, alles werd geframed als onderdeel van het Grote Circus Pontifex. De dag na het conclaaf werd plechtig melding gemaakt van het verwijderen van de stoelen en de tijdelijke vloer uit de Sixtijnse Kapel, alsof er niet gewoon drie bussen van een partyservice waren voorgereden, maar ook dit nog een onderdeel was van een eeuwenoud sacraal ritueel. Paste iets níet in het frame, dan was dát het nieuws. Dan werd met verbijstering vastgesteld dat zich in het Vaticaan ook gewone supermarkten bevinden, waar je zomaar bier en brood en salami kunt kopen! Zonder dat, nou ja, zonder dat er iets gebeurt, of zo. Nee, dan de pauselijke kleermaker. Waar al die raadselachtige, bonte gewaden gemaakt worden. (Zéggen ze). Jarenlang loopt de correspondent er achteloos aan voorbij, ineens is het een magische bezienswaardigheid. Een soort perron 9 ¾ . Harry Potter in het echt.

Door te weigeren met haar tijd mee te gaan heeft de RKK zichzelf goeddeels irrelevant gemaakt, maar precies diezelfde weigering legt haar als mediamagneet geen windeieren.

Met die buitenproportionele media-aandacht zou je haast denken dat de RKK nog een belangrijk instituut was. Maar de roomse godshuizen lopen onverminderd leeg, zelfs in Latijns-Amerika, en wat nog restte aan morele statuur is de afgelopen jaren pijnlijk aangetast door een lange reeks beschamende schandalen.

De media switchen net zo vrolijk van het ene frame naar het andere. Laatst was dat goed te zien in Pauw en Witteman. Eerst spraken zij met een vrouw die als kind werd mishandeld door sadistische nonnen, een afgrijselijk verhaal, waarna soepel werd overgestapt naar een kerkhistoricus voor wat lollige Roomse anekdotes, waarmee hij de lachers moeiteloos op zijn hand bracht. De vrouw met het traumatische internaatverleden zat er ongelukkig bij.

Jan Kuitenbrouwer is journalist, schrijver en directeur van de Taalkliniek (taalkliniek.nl).