Formatie Italië begint met vijgeblad en Lenin

Vandaag zijn in Italië de consultaties begonnen voor de kabinetsformatie. De protestpartij van Grillo speelt een sleutelrol.

Na een chaotische generale repetitie afgelopen weekeinde is vandaag in Italië de moeizame zoektocht begonnen naar een nieuwe regering.

De meeste gezichten staan op somber. Niemand heeft voldoende zetels om alleen te regeren. Uitzicht op een coalitie is er niet. Links wijst samenwerking met het rechtse blok van Berlusconi categorisch af. En de protestpartij van komiek Beppe Grillo is ernstig verdeeld over de vraag of zij een links kabinet moet steunen of zelfs maar gedogen.

Nadat het vorige maand gekozen parlement vrijdag voor het eerst bijeenkwam, is president Napolitano vanmorgen begonnen met de consultaties. Morgen komen de belangrijkste drie spelers: Pier Luigi Bersani, die als leider van de linkse Democratische Partij steunt op een zetelmeerderheid in de Kamer van Afgevaardigden; Beppe Grillo, zonder wiens steun in de Senaat Bersani geen meerderheid heeft; en Silvio Berlusconi, die op het moment niet veel meer kan doen dan toekijken hoe Bersani en Grillo ruziën – en ook veel energie stopt in nieuwe aanvallen op rechters.

Bersani put hoop uit het feit dat Grillo’s partij afgelopen weekeinde verdeeld heeft gestemd. Het ging om de verkiezing van de voorzitters van Kamer en Senaat, een test voor hoe de kaarten worden gespeeld in een kabinetsformatie.

De eerste twee stemrondes liepen op niets uit. Bersani regisseerde daarop de keuze van twee voorzitters uit zijn eigen kamp die nieuw zijn. Laura Boldrini, voormalig woordvoerder van de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR, wordt voorzitter van de Kamer van Afgevaardigden. Pietro Grasso, gerespecteerd maffiabestrijder, wordt voorzitter van de Senaat.

Het was een bescheiden vorm van politieke vernieuwing, die een aantal senatoren van Grillo’s beweging aansprak. Zij stemden vóór Grasso, in plaats van blanco zoals hun fractiegenoten hadden afgesproken. Ze wilden zo voorkomen dat een omstreden kandidaat van rechts Senaatsvoorzitter zou worden.

Grillo, die zelf niet in het parlement zit, was daar woedend over. Hij vreest dat Bersani wil proberen op vergelijkbare manier mensen uit de fractie van zijn Vijfsterrenbeweging (M5S) los te weken om steun te krijgen voor een minderheidskabinet.

Op zijn blog schreef Grillo dat parlementsleden de stemindicaties moeten volgen of anders „de consequenties moeten nemen”. Prominente partijleden waarschuwen dat wie het vertrouwen geeft aan een eventueel minderheidskabinet-Bersani, uit de beweging wordt gezet.

De nieuwe voorzitters van Kamer en Senaat zijn „een vijgeblad’’ waarachter de oude garde van de Democratische Partij schuilgaat, schreef Grillo. Hij zegt dat de poging om zijn parlementariërs als één blok te laten stemmen past in de politieke vernieuwing die hij kiezers belooft.

Maar op internet woedt onder zijn aanhangers een fel debat hierover. Sommigen vinden, net als Grillo, dat de M5S zich verre moet houden van ieder akkoord met de ‘oude politiek’. Anderen zien juist veel kansen voor wezenlijke veranderingen.

Bersani verwijt Grillo met twee maten te meten: transparantie beloven, maar de discussie onder grillini in het parlement over hoe zij zich moesten opstellen, besloten houden. Dat is „oud, vertrouwd leninisme’’, zei Bersani fel. „Je organiseert je min of meer in het geheim en dan profiteer je van al de ruimte die de kapitalistische klotebourgeoisie je laat.’’

Maar ook Bersani staat onder druk. Gisteren had ‘zijn’ kandidaat-fractieleider in de Kamer moeite om gekozen te worden. De roep om vernieuwing in Italië die Grillo een kwart van de stemmen heeft opgeleverd, leidt ook in de Democratische Partij tot onrust. Zeker nu zelfs in het Vaticaan veel verandert.

De impasse is zo groot dat er nu al, nog geen maand na de verkiezingen, wordt gesproken over een nieuwe gang naar de stembus.