Buitenlanders op de korrel in steeds onrustiger Azerbajdzjan

Over zeven maanden zijn er verkiezingen in olie- en gasland Azerbajdzjan. Het bewind van president Aliyev voert de repressie van de oppositie nu al op.

Amsterdam. - Alex Grigorievs heeft Azerbajdzjan spoorslags verlaten. Grigorievs is de lokale directeur van het National Democratic Institute (NDI), de door Madeleine Albright geleide Amerikaanse organisatie her en der ijvert voor democratie en rechtsstatelijkheid.

Grigorievs (59), een polyglotte Let die ten tijde van Brezjnev is opgeleid aan de beste Sovjetuniversiteit in Moskou, had reden de wijk te nemen. Het NDI ligt onder vuur in de olie-exporterende en strategische sleutelstaat aan de Kaspische Zee.

Vorige week donderdag al werd NDI-medewerker Ruslan Asad in Baku kort gearresteerd en afgevoerd. Dezelfde dag werd de verkiezingswaarnemersorganisatie, een van de alternatieve monitorclubs die het NDI in de oude Sovjet-Unie heeft helpen oprichten, gesloten.

Vier dagen eerder was Grigorievs zelf in de krant Haqqin op de korrel genomen als de man die de oppositie in Azerbajdzjan met 2 miljoen dollar zou hebben gefinancierd. Eerder zou Grigorievs ook elders in de Sovjet-Unie rebellie hebben aangewakkerd. Vandaar dat hij, schrijft Haqqin, in Georgië ‘vader’ wordt genoemd, in Moldavië ‘opperbevelhebber’ en in Oekraïne ‘uitventer der democratie’.

In het artikel ‘Twee miljoen dollar voor een Facebook-revolutie’ staan weinig feiten en veel insinuaties. Het stuk zou door een in Rusland opgeleide spindoctor geschreven kunnen zijn. Juist dat maakte het stuk, in combinatie met de aanhouding van Asad én de sluiting van de monitororganisatie, zo onheilspellend. Het paste in een patroon.

De repressie neemt toe. De oppositie roert zich ook meer. De Raad van Europa én de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa, de twee organisaties waarbij Azerbajdzjan net als alle andere voormalige Sovjetrepublieken is aangesloten, hebben deze week alarm geslagen.

Vorige week sloeg de politie in Baku een demonstratie hard neer. De betogers waren de straat op gekomen nadat weer dienstplichtige soldaten waren omgekomen: een door op een landmijn te lopen, een ander door zelfmoord na pesterijen in het leger. In januari braken er in Ismayilli, een provinciestad, rellen uit toen een mogelijk dronken hotelier annex bordeelhouder een taxi had aangereden. De rellen duurden twee dagen.

Andere vormen van intimidatie nemen ook een vlucht. In februari werd het huis van de schrijver Akram Aylisli door de presidentiële jeugdbeweging belegerd. Ze voegde de daad bij het woord van parlementariërs die een dna-onderzoek bij de romancier geëist omdat zijn recente boek Stenen Dromen over het conflict in Nagorno Karabach ‘Armeens’ zou zijn. President Aliyev ontnam de 75-jarige Aylisli de titel ‘volkschrijver’.

De escalatie lijkt een voorbode van de presidentsverkiezingen van 15 oktober. De oude Sovjetrepubliek, die al sinds 1969 wordt gedomineerd door vader Heydar en zoon Ilham Aliyev, is machtiger dan haar bevolkingstal van 9 miljoen veronderstelt. Qua olieproductie en reserves hoort het tot de top 5 op het Euraziatische continent. Azerbajdzjan zit bovendien op de wip tussen Rusland, Iran en NAVO. Het land speelt die positie met verve uit. Omgekeerd wordt het land niet echt lastig gevallen om zijn corruptie en onrechtsstatelijkheid. Behalve dan door de eigen critici en buitenlandse partners, als het NDI.