'Aantal overvallen in Amsterdam daalt'

◯ Waar ◯ Grotendeels waar ◯ Half waar ◯ Grotendeels  onwaar ◯ Onwaar

De aanleiding

Op 5 maart stond bij een nieuwsbericht in nrc.next over jonge veelplegers een kader met daarin overvalcijfers. „Het aantal overvallen in de regio Amsterdam is sterk gedaald, van 562 in 2009 tot 232 in 2012. Ook landelijk daalde het aantal overvallen sinds 2009. Het aantal straatroven in de regio is daarentegen 4 procent gestegen.” Lezer Paul Balvert, die zelf regelmatig in zijn omgeving met beroving te maken had , vroeg ons te checken of deze daling wel klopt.

Waar is het op gebaseerd?

Op vrijdag 4 januari hield ‘de Amsterdamse driehoek’, bestaande uit burgemeester Eberhard van der Laan, politiechef Aalbersberg en hoofdofficier van justitie Theo Hofstee, een persconferentie waarin zij terugblikten op 2012. Daar werden deze cijfers genoemd door de Amsterdamse korpschef Aalbersberg. Op 4 maart, een dag voordat het artikel verscheen, werden de cijfers nogmaals door Aalbersberg genoemd op een persconferentie over jonge veelplegers, de top-600.

En, klopt het?

Als eerste is het belangrijk om te definiëren wat de politie als overval classificeert. Zodra iemand aangifte doet van een strafbaar feit, moet de politie er een bepaalde ‘code’ aan hangen, zoals bijvoorbeeld ‘diefstal’, ‘overval’ of ‘straatroof’. Overvallen registreert de politie in het Landelijk overvallen registratiesysteem.

De definitie van een overval bij de politie is “Het met geweld of onder bedreiging van geweld, wegnemen of afpersen van enig goed, gepleegd tegen personen die zich in een afgeschermde ruimte bevinden of op een gepland/ georganiseerd (waarde) transport, of een poging daartoe.” Dat betekent dat een overval op een pizzakoerier (transport) wél als overval wordt geclassificeerd, maar het stelen van een tasje of een mobieltje op straat, als straatroof. Wie bij een PIN-automaat op straat wordt afgeperst, is slachtoffer van een straatroof, maar wanneer deze PIN-automaat zich in een gebouw bevindt is het weer een overval.

Uiteindelijk hangt het af van de intentie van de daders. Waren ze van tevoren van plan om in een woning met geweld diefstal te plegen? Dan is het overval. Of wilden ze eigenlijk stiekem spullen weghalen, worden ze betrapt, en gebruiken ze dán geweld? Dan is het toch diefstal.

De agent die de aangifte opneemt, beslist welke code het misdrijf krijgt. Dat hangt dus in zekere mate ook af van „de beleving en interpretatie van de agent en het slachtoffer”, beaamt een persvoorlichter van de Amsterdamse politie.

Dat gaat wel eens mis. In een evaluatie van het ‘Kernteam Overvallen in Amsterdam 2008-2009’, staat dat circa 5 tot 10 procent van de feiten die in het systeem werden aangeduid als overval feitelijk niet binnen de definitie viel.

Om toch zoveel mogelijk eenduidigheid te scheppen heeft elke politie-eenheid een overvalcoördinator. Zij lopen van hun eigen regio na of ook zij het incident in het registratiesysteem daadwerkelijk als ‘overval’ classificeren. Maandelijks sturen ze de cijfers naar de landelijke eenheid, die de cijfers verzamelt en een overzicht naar het ministerie van Justitie verstuurt. Zo kwam de politiechef aan de cijfers van 2009 en 2012.

Maar kloppen ze ook? In het laatste rapport dat de politie heeft uitgebracht, Regionale Veiligheidsanalyse 2012, staan andere cijfers. Daar staat dat het in regio Amsterdam gaat om 572 overvallen in 2009 en 247 in 2012. Meer overvallendan Aalbersberg noemde dus. Volgens de politievoorlichter komt dat omdat de politie sinds 1 januari een andere telling gebruikt. Eerder waren alleen overvallen meegeteld waarvan aangifte was gedaan, sinds dit rapport tellen ze ook de overvallen mee die bekend zijn bij de politie, dus zonder dat er aangifte over is gedaan. Dat komt voor als de politie ter plaatse is op het moment van een overval. Om de cijfers alsnog goed te kunnen vergelijken met eerdere jaren, zijn ook eerdere cijfers gecorrigeerd. Daarom valt ook 2009 hoger uit.

Ook heeft politiechef Aalbersberg tijdens de persconferenties een aantal overvallen genoemd dat halverwege december al was geïnventariseerd. Daar zaten nog niet de cijfers bij van overvallen die in de tweede helft van december plaatsvonden. Oude gegevens dus.

Maar ook met de juiste cijfers is er een duidelijke afname van het aantal overvallen te zien. Ook landelijk is er een daling van 31,6 procent ten opzichte van 2006: In 2012 waren er 1982 overvallen. Volgens de woordvoerders komt dit omdat overval als ‘topprioriteit’ van het kabinet wordt gezien. Omdat je bij een overval spreekt van een zeer ernstig delict met een grote impact op slachtoffer en omgeving, willen ze het aantal overvallen eind 2014 weer onder het niveau van 2006 brengen. Dat zijn maximaal 1.900 overvallen landelijk.

Conclusie

Wij checkten of het aantal overvallen in Amsterdam sterk daalde, van 562 in 2009 naar 232 in 2012. De exacte cijfers liggen volgens de laatste telling net iets hoger. Het daalde wel sterk: van 572 naar 247. Dat komt omdat de politie een nieuwe telling gebruikt, waarbij ook overvallen zonder aangifte worden meegerekend. Korpschef Aalbersberg gebruikte in persconferenties nog cijfers uit de oude telling, zo kwam het ook in nrc.next terecht. Wij beoordelen de stelling als grotendeels waar.