Warmer door meer kleuren dan KLM-blauw

In haar studio in Berlijn ontwierp Hella Jongerius het businessinterieur van nieuwe Boeings voor KLM: „Je moet zin krijgen alles aan te raken.”

Stewardess Barbie is van haar voetstuk gevallen en ligt languit tussen de laatste rij stoelen en het keukentje. Hella Jongerius zet haar weer rechtop, een blonde reuzin in de maquette die hier in de Berlijnse studio van JongeriusLab met enige relativering ‘het poppenhuis’ is gaan heten.

KLM heeft in 2011 ontwerper Hella Jongerius gevraagd de business class van de Boeing 747-400 opnieuw te ontwerpen. Vanmiddag is in een hangar op Schiphol het resultaat onthuld. De samenwerking is goed bevallen, Jongerius zal de hele KLM-vloot onder handen nemen. Die opdracht is niet alleen de grootste tot nu toe, maar is volgens een KLM-woordvoerder uniek in de luchtvaartwereld. „Het komt wel meer voor dat luchtvaartmaatschappijen op onderdelen met ontwerpers werken”, zegt zij, maar „het is uniek in de wereld dat de hele cabine en uiteindelijk de hele vloot de handtekening krijgt van één ontwerper.”

De studio van Jongerius (49) ligt in Mitte, de wijk in Berlijn waar ze in 2008 heen verhuisde „om in een andere cultuur te kunnen wonen en werken en zo weer een beginner te zijn”, zegt ze. Overal in de hoge, lichte ruimte hangen, liggen en staan er sporen van eerdere projecten: vazen voor Ikea, kleuren- en stoffenstudies voor de Zwitserse meubelfabrikant Vitra en haar kralengordijn voor de Delegates Lounge van de Verenigde Naties in New York die volgende maand in gebruik wordt genomen.

Maar de KLM voert nu in de studio de boventoon. Aan de wand hangen handgeschilderde stippenpatronen voor de wanden van het keukentje, voor een kast hangen stalen van de geplooide gordijnen die business- en economyclass scheiden. Op de grond liggen er stukken tapijt in verschillende kleuren en patronen, op tafel staat het schaalmodel van de cabine (het ‘poppenhuis’) en aan de wand zijn Barbie-uniformpjes in het bekende KLM-blauw met spelden vastgeprikt. Jongerius heeft de afgelopen twee jaar hieraan gewerkt samen met haar vaste medewerkers Edith van Berkel, die in textiel is gespecialiseerd, en Arian Brekveld die aan de meubels werkt.

Aan de buitenwanden en de bagagebakken mocht ze niet komen, die vallen onder Boeing. Verder wordt alles anders. „Mijn doel is om het interieur van die lange stalen buis warmer en persoonlijker te maken”, zegt Jongerius. „Ambachtelijker ook, zodat je zin krijgt om alles aan te raken.” Als voorbeeld noemt ze het stippenpatroon. „Dat hebben we met de hand geschilderd. Het was lastig om juist de onregelmatige toets van iets wat met de hand is gemaakt over te brengen bij het bedrukken van het kunststof, maar het is gelukt.” Ook het weven van het gordijn met de zogeheten double face-techniek was een technisch hoogstandje: het is aan de twee kanten verschillend, met andere kleuren en een ander dessin. „We hebben gewicht gewonnen bij het tapijt, dus mocht het gordijn iets zwaarder. Iedere gram telt in de luchtvaart.”

Dat tapijt, ontwikkeld samen met fabrikant Desso, is gemaakt van afval dat tot nieuwe producten is verwerkt. „Ik las een artikel in NRC Handelsblad over het shredderen en recyclen van KLM-uniformen. De blauwe sterretjes in het tapijt zijn van deze oude uniformen gemaakt, gemengd met wol van Schotse schapen die voor hun vlees worden gefokt. Hun wol was in feite afval.”

In het kleurenpalet zit natuurlijk het KLM-blauw, maar er zijn ook andere kleuren bijgekomen zoals aubergine, donkerbruin, kobaltblauw en donkergrijs. Jongerius houdt stalen van het huidige kleurenpalet ernaast. Ineens lijkt dat wel een kantoortuin: efficiënt maar onpersoonlijk. „Straks komen er in de eerste klas stoelhoezen in vijf verschillende kleuren, waardoor je die stoel meer als een persoonlijke ruimte ervaart. Dat heeft logistieke gevolgen: op álle vliegvelden moet de KLM niet één soort hoes in de reserve hebben, maar vijf.” Bij het bepalen van de kleuren zijn de ontwerpers meerdere malen met de stalen gaan vliegen, want „op tien kilometer hoogte zien ze er door de breking van het licht heel anders uit, veel roder”.

KLM benaderde Jongerius in eerste instantie voor de ‘zachte delen’, maar toen ze de stoel in de eerste klas zag, dacht ze: dat kan echt beter. De geheel nieuwe stoel vouwt helemaal plat uit tot een bed. Zo ging JongeriusLab een traject in van industriële vormgeving, waarbij het ontwerp soberder en moderner is geworden. „Normaal gesproken doet een luchtvaartmaatschappij dat met eigen technici. Voor hen was het iets heel nieuws om te zien hoe ik als ontwerper dat proces aanpak. Voor mij was het een masterclass luchtvaart, met alle specifieke eisen. Dat kan alleen als er over en weer respect en vertrouwen is.”