Krijgsheer Congo geeft zich over aan Strafhof

Bosco Ntaganda, gezocht wegens oorlogsmisdaden, heeft zich aangegeven bij de ambassade van de VS in Rwanda. Hij is een leider van de rebellen in Congo.

Onder raadselachtige omstandigheden heeft de notoire Congolese krijgsheer Bosco Ntaganda zich gisterochtend bij de Amerikaanse ambassade in Rwanda gemeld, met het verzoek hem uit te leveren aan het Internationaal Strafhof in Den Haag. Met Ntaganda’s vertrek van het strijdtoneel in Oost-Congo neemt de kans op een spoedig vredesakkoord toe.

Buurland Rwanda steunde Ntaganda tot voor kort. Bij een rechtszaak tegen de krijgsheer voor het Strafhof in Den Haag loopt Rwanda het gevaar dat Ntaganda details over die samenwerking gaat onthullen.

Waarom Ntaganda zichzelf heeft overgegeven, is onduidelijk. Als de Amerikanen hem uitleveren, hangt hem een lange celstraf boven het hoofd. De aanklacht tegen Ntaganda bij het Strafhof gaat goeddeels over zijn tijd als militieleider in de noordoostelijke regio Ituri in 2002 en 2003. Hij zou daar kindsoldaten hebben geronseld samen met de krijgsheer Thomas Lubanga, die vorig jaar door het Strafhof tot veertien jaar celstraf werd veroordeeld.

Ntaganda werd later lid van een militie in de oostelijke regio Noord-Kivu, die vocht tegen de regering. Ook daar beging hij vermoedelijk misdaden tegen de menselijkheid. Hij leidde bijvoorbeeld in 2008 een operatie in het dorp Kiwanja, waarbij 150 burgers werden afgeslacht.

Daarna, en dit is het meest curieuze aspect aan de zaak, sloot Ntaganda in 2009 een vredesdeal met de Congolese regering. Hij werd een vriend en zakenpartner van de familie van de Congolese president Kabila en in de Oost-Congolese stad Goma werd de aangeklaagde krijgsheer regelmatig op de tennisbaan gezien. Wanneer hij in dure restaurants at, dan vertrokken medewerkers van de Verenigde Naties zonder hem te arresteren. De VN-vredesmacht werkt samen met het Congolese leger en zag Ntaganda’s promotie tot generaal lijdzaam toe.

Aan deze bizarre situatie kwam een einde toen vorig jaar de vredesdeal tussen Ntaganda en de Congolese regering ontrafelde. Zijn in het leger geïntegreerde strijders muitten en begonnen onder de naam M23 een nieuwe opstand. Eind vorig jaar slaagde M23 er korte tijd in om Goma te bezetten. Deze opstand werd geleid door Sultani Makenga en het is altijd onduidelijk gebleken welke rol Ntaganda speelde.

Vorige maand braken er gevechten uit binnen M23. De factie van Makenga wil een nieuwe vredesdeal met de Congolese regering sluiten en overlegt daarover in Oeganda. Ntaganda bleek daarbij een struikelblok omdat nieuwe integratie van de krijgsheer en zijn mannen in het regeringsleger onmogelijk bleek.

Gevechten in Oost-Congo tussen de M23 facties leidden dit weekeinde tot een nederlaag van Ntaganda. Wat er vervolgens gebeurde is onduidelijk: vluchtte Ntangada naar Rwanda of werd hij ontvoerd? Volgens sommige bronnen vreesde hij voor zijn leven in Rwanda en meldde hij zich daarom bij de Amerikaanse ambassade.

Ntaganda werd volgens talrijke bronnen jarenlang door Rwanda gesteund, hoewel de erudiete Rwandese president Kagame weinig op had met „de pummel” Ntaganda.

Een getuigenis van Ntaganda over zijn samenwerking met Rwanda om Oost-Congo te destabiliseren, kan uiterst belastend en pikant materiaal opleveren.