Gedreven romancier, briljant columnist

Op de valreep voltooide Rascha Peper, die zaterdag overleed, nog een roman. Ze was als columnist ‘kampioen lichtvoetige nonfictie’.

Rascha Peper, schrijversnaam van Jenneke Strijland, in oktober 2012. Foto: Merlijn Doomernik

Schrijfster Rascha Peper is zaterdag op 64-jarige leeftijd in haar huis in Amsterdam overleden aan alvleesklierkanker. De afgelopen twee maanden is zij erin geslaagd thuis in haar eigen bed – een ziekenhuis is haar bespaard gebleven – de roman Handel in veren te voltooien. Vorige week verscheen de aankondiging van dit laatste boek van deze gedreven auteur van sterke romans en korte verhalen in de aanbiedingsfolder van uitgeverij Querido. De opleving die haar tot deze krachtproef in staat stelde, heeft haar de laatste maanden van haar leven intens gelukkig gemaakt.

Het overlijden van Rascha Peper komt vijf maanden nadat zij in haar column op de Achterpagina van NRC Handelsblad bekend maakte ongeneeslijk ziek te zijn. „Het feit dat ik mijn boek niet af kan maken, zit me het meest dwars van alles”, zei ze in een afscheidsinterview kort na het vernemen van haar naderend einde. Ze overwoog een collega schrijver te vragen de tweedelige roman, waar al jaren werk in zat, te voltooien. Nu blijkt dat zij het eerste deel nog zelf heeft kunnen omwerken tot zelfstandig te lezen roman en van het tweede deel een synopsis gereed maakte.

Handel in veren is de elfde roman van deze begenadigde auteur, die in 1949 in Driebergen werd geboren als Jenneke Strijland. Ze debuteerde relatief laat, in 1990, met de novellebundel De waterdame. Pas nadat ze in 1983 met haar echtgenoot, diplomaat Pieter Verbeek, naar Wenen was verhuisd en haar baan als lerares Nederlands had moeten opzeggen, begon ze serieus met schrijven. Haar eerste roman Oesters (1991) had een autobiografisch karakter en ging onder andere over kanker, waardoor ze op haar 33ste in Wenen werd getroffen. „Daar krijg je een schok van, ik had net zo goed dood kunnen gaan. Zonder dat was ik ook wel schrijver geworden, maar het was toch, zoals mijn zoon zou zeggen, een drive”, vertelde ze daar later over.

Ze keerde zich al snel af van het autobiografische genre om zich met succes toe te leggen op fantasierijke romans, waarvan Rico’s vleugels (1993) en het met de Multatuliprijs bekroonde Russisch blauw (1995) het bekendst zijn. Haar boeken zijn een genot, dat de lezer deelt met de schrijfster die zo zichtbaar van het schrijven genoot. Haar onderwerpen ontleende Peper vaak aan tot de verbeelding sprekende krantenberichten, waarvan ze verzamelingen bijhield. Dat leverde bijna altijd goed gedocumenteerde , spannende romans op over geobsedeerde figuren die aan hun vaak bizarre, maar toch herkenbare passies ten onder gaan. Ook als haar opzet niet volledig slaagde, excelleerde ze in het beschrijven van schoonheid en van de passie die het ervaren van schoonheid teweeg kan brengen.

Peper blonk uit met haar novellen en korte verhalen. Onder de titel Alle verhalen werden haar bundels De waterdame en Oefeningen in manhaftigheid, aangevuld met een aantal niet eerder gepubliceerde vertellingen, in 1997 opnieuw uitgegeven. Samen met haar zoon, filmmaker David Verbeek, heeft Rascha Peper kort voor haar dood de in haar eigen ogen beste verhalen, zoals ‘Notities van een pornograaf’ en ‘Van het vuil op het hemd van een Montanari’ uitgezocht voor eventuele verfilming.

Piepkleine maar uiterst vermakelijke en soms briljante verhaaltjes over grappige gebeurtenissen uit haar dagelijks leven schreef Peper al sinds begin jaren negentig voor de Achterpagina van deze krant. Toen ze in 1999 met haar man voor enkele jaren naar New York verhuisde werd die medewerking omgezet in een vaste column. Als columnist gold ze als kampioen van lichtvoetige non-fictie die van haar ‘kopieerlust des dagelijksen levens’ fijnzinnige literatuur wist te maken. Van deze stukjes zijn twee bundels uitgebracht, Stadse affaires (2006) en Fantoompoezen (2012), die eindigt met de column waarin ze haar dood aankondigt.

Die mededeling betekende een grote schok voor iedereen die haar stralende persoonlijkheid kende. Wegens haar ravissante verschijning en allure werd zij door sommige bewonderaars met Jacqueline Kennedy vergeleken. De vitaliteit en energie die zij uitstraalde, heeft zij tot het eind behouden, zoals ook bleek uit haar laatste column, die onder de titel ‘Leef je nog?’ op 20 februari in de krant stond. Daarin liet zij weten dat ze niet in een ziekenhuis lag weg te kwijnen, maar dankzij een genadige opleving goed aan het werk was. De laatste weken kon ze alleen nog lezen. Ze heeft De vergelding van Jan Brokken verslonden en de verhalen van Svevo opnieuw gelezen. De afvallige van Jan van Aken kreeg ze tot haar verdriet niet meer uit, haar krachten waren te zeer verslapt.

Rascha Peper wordt donderdag in Amsterdam op Zorgvlied begraven. Haar roman Handel in veren verschijnt in juni.