Britse pers krijgt waakhond met scherpere tanden

De Britse politiek besloot gisteren tot de oprichting van een nieuwe waakhond voor de pers. Een deel van de kranten vreest het ergste.

Als The Sun de voorpagina inruimt voor Winston Churchill, weet je als lezer dat er iets aan de hand is. „D-Day”, schreeuwde de tabloid gisteren. En: „Een vrije pers is de wakkere waakhond van ieder ander recht dat de vrije burger waardeert.” The Sun riep Lagerhuisleden op vooral niet in te stemmen met strengere regels voor de pers.

Moeten de Britten zich inderdaad zorgen maken over persvrijheid onder een nieuwe perswaakhond? Gisteravond werd, na maanden getouwtrek, een compromis gesloten over persregulering. De drie grote partijen en de slachtoffers van het afluisterschandaal rond tabloid News of the World zijn tevreden. Een deel van de kranten beraadt zich op een reactie.

Besloten werd tot de oprichting van een raad voor de journalistiek bij koninklijk besluit. Dat betekent dat volgende regeringen het mandaat van de raad niet zo maar kunnen veranderen, en zo de persvrijheid in het geding kunnen brengen. Aanpassing kan alleen als tweederde van het Lager- en Hogerhuis instemt. Ook de BBC en de Bank of England werden opgericht bij koninklijk besluit.

De nieuwe raad voor de journalistiek krijgt de bevoegdheid kranten te dwingen tot rectificaties en verontschuldigingen, en kan boetes tot 1 miljoen pond (1,17 miljoen euro) uitdelen. De raad wordt onafhankelijk: parlementsleden, journalisten, hoofdredacteuren en zelfs ambtenaren wordt verboden zitting te nemen. De pers krijgt wel één zetel in het orgaan dat over benoemingen in de raad gaat.

Het betekent een einde aan zelfregulering. Rechter Brian Leveson, die naar aanleiding van het afluisterschandaal onderzoek deed naar de werkwijze en ethiek van de pers, concludeerde eind november al dat delen van de Britse pers de afgelopen decennia dusdanig de eigen gedragscode hadden genegeerd, dat zelfregulering geen optie was.

De pers mag wel een eigen gedragscode houden. Die was ook nooit het probleem, alleen had de huidige raad, de Press Complaints Commission te weinig bevoegdheid om overtredingen te beboeten. Net zoals afluisteren van telefoons, hacken van voicemails en het omkopen van politieagenten al strafbaar was. Maar de politie verzuimde onderzoek te doen naar overtredingen.

De politiek is tevreden met de nieuwe raad. Maar het is wel een compromis tussen de drie grote partijen. Premier David Cameron wilde niet dat de raad wettelijk verankerd zou worden. Dat zou volgens hem leiden tot een perswet, en die zou stapsgewijs zo kunnen worden aangepast dat de vrijheid van meningsuiting in het geding zou kunnen komen. Zijn coalitiepartner, de Liberaal-Democraten, en oppositiepartij Labour wilde juist wél een wettelijk verankering. Volgens hen zou het de raad tanden geven.

Beide kanten claimden gisteren de overwinning. Premier Cameron zei dat er „geen wettelijke verankering” was. „Wat we wilden voorkomen, en hebben voorkomen, is een perswet”, zei Cameron. „Nergens zal komen te staan, wat deze raad is, wat het doet, niet doet, of wat de pers wel en niet mag doen. Dat hoort, en dat klopt, het parlement niet te beslissen.”

Oppositieleider Ed Miliband benadrukte echter dat het koninklijk besluit „door een wet wordt verankerd”. „Dat is belangrijk omdat het voorkomt dat ministers of de pers ermee gaan knoeien, of het in de toekomst willen verwateren.”

De dagbladindustrie is minder enthousiast. De Daily Mail Group, The Telegraph Group en News International, spraken gisteren over „diverse controversiële zaken die nog niet zijn opgelost”. Ze zouden het niet eens zijn met de bevoegdheid die de raad krijgt correcties af te dwingen. The Guardian, The Independent en de Financial Times noemen de raad niet perfect, maar werkbaar.

Deelname aan de nieuwe persraad is niet verplicht. Het gevolg is dan wel dat als een krant of tijdschrift voor de rechter wordt gedaagd, de schadevergoeding hoger zal zijn.