Kerstmis in Berlijn

Het is juni 1941. Een hechte vriendenclub, opgegroeid in dezelfde buurt, neemt afscheid van elkaar. De broers Wilhelm en Friedhelm vertrekken naar het Oostfront, als respectievelijk luitenant en soldaat in dezelfde compagnie. Charlotte wordt verpleegster in een veldlazaret, Greta blijft haar zangcarrière najagen, maar haar vriend, de Joodse kleermaker Victor, droomt van Amerika. Ze beloven elkaar: Kerstmis vieren we dit jaar weer samen in Berlijn. Dat zal niet gebeuren.

De driedelige dramaserie Unsere Mütter, unsere Väter (ZDF) is niet de eerste breed opgezette fictieproductie, die duidelijk maakt dat het leven voor Duitsers ook geen pretje was in de oorlog. Denk maar aan de verfilmde soldatenromans van Hans Hellmut Kirst in de jaren 50, de plattelandsserie Heimat in de jaren 80 of de speelfilms Stalingrad en Das Boot. Maar deze poging gaat toch een andere hoek om, door de directe confrontatie die in de titel schuil gaat (al betreft het eerder de grootouders van de in 1974 geboren regisseur Philipp Kadelbach) en door het niet langer om de hete brij heen draaien van het wel of niet geweten hebben.

Het scenario van Stefan Kolditz (Potsdam, 1956) laat geen twijfel over de betrokkenheid van de Wehrmacht bij het standrechtelijk executeren van politieke commissarissen en Joodse burgers. In de gisteren naadloos op het eerste deel aansluitende documentaire bevestigen overlevenden, die model hadden kunnen staan voor de vijf hoofdrollen, dat iedereen het wist.

Wat de serie vooral tot een gespreksonderwerp in Duitsland maakt, is de kwaliteit van de productie. Je ziet de doodsangst van een soldaat die tijdens een patrouille door het moeras een droge klik onder zijn voeten hoort. Je snapt dat de pogingen van de luitenant om die executies te voorkomen tot mislukken gedoemd zijn. Uiteindelijk haalt hij zelf de trekker over. Je denkt aan Zwartboek of Soldaat van Oranje als de zangeres zich door een weerzinwekkende hoge militair op tafel laat pakken om valse papieren voor haar verloofde te verwerven. Je voorvoelt dat het aangeven door Charlotte van een Joodse arts die heimelijk als verpleegster in het lazaret werkt, haar lang zal blijven achtervolgen, en een merkwaardig soort plichtsbetrachting verraadt.

Het is fout gedrag van sympathiek ogende mensen, die dachten dat ze de wereld zouden veranderen. De wereld veranderde hen, voorgoed. Deel 1`staat nog een week voor heel Europa online op uvum.zdf.de, vanavond deel 2. Ik zie de Nederlandse publieke omroep nog niet zoiets maken over onze oorlog in Indië.