Hongaarse zorgen, met en zonder bitterheid

De politieke omwenteling in Hongarije in 1989 is nog net meegenomen in de meeste boeken over het land. Er zijn journalistieke verslagen zoals ‘De melancholieke revolutie’ van Lieve Joris die in 1989 naar Boedapest reisde om de overgang van het ene naar het andere systeem van dichtbij mee te maken.

Maar er zijn weinig gedrukte verslagen om bij te lezen over het huidige Hongarije. Over hoe de liberale dissidenten van destijds zich in de jaren daarna ontwikkelden als bestuurders. Over de keuzes en fouten die ze maakten en de verschillende wegen die ze kozen. Over waarom de huidige premier Viktor Orbán een andere afslag koos dan de liberale dissidenten waarmee hij gezamenlijk het einde van het communisme afdwong.

Met uitzondering van Van Habsburg naar Brussel van NRC-redacteur Renée Postma eindigen boeken over ‘het moderne Hongarije’ vaak begin jaren negentig. Alsof met de terugkeer van Hongarije in het midden van Europa de geschiedenis rond was.

Aangejaagd door de razendsnelle ontwikkelingen in Hongarije van de afgelopen jaren komen er mondjesmaat nieuwe boeken op de markt. Prominent is Paul Lendvai, een Oostenrijkse journalist van Hongaarse komaf die Hongarije verliet na de neergeslagen opstand in 1956. Van hem kwam in 2010 Mein verspieltes Land uit. Dat in 2012 in het Engels verscheen als ‘Hungary: Between Democracy and Authoritarianism’.

Lendvai gaat uitgebreid in op de politiek van de afgelopen twintig jaar en de ontwikkeling van Orbán. Echt verklaren doet hij echter niet. Het boek leest als een snel geschreven kritische opsomming waarin wel alle opponenten van Orbán aan het woord komen, maar de huidige premier zelf niet. De teleurstelling van de Joodse auteur over het antisemitisme en nationalisme in zijn geboorteland spreken zo sterk door dat ze het boek ondergraven.

Lendvai laat zijn eigen aversie voor Orbán meer spreken dan de feiten. Het is een snel geschreven slordig werk. En zelfs dit actuele boek eindigt in 2010, het jaar dat de partij van Orbán een tweederde meerderheid haalde.

Om te volgen wat Orbán en zijn partij Fidesz met die macht doen zijn actuelere bronnen nodig. Een goede Engelstalige website is Hungarian Spectrum van Eva S. Balogh, een in 1956 naar Canada en later de VS geëmigreerde Hongaarse. Balogh doceerde Oost Europa Studies aan Yale. Ze is inmiddels gepensioneerd maar publiceert vrijwel dagelijks een beschouwing op de Hongaarse actualiteit. De posten zijn goed gedocumenteerd.

Evenals Lendvai maakt Balogh zich grote zorgen om Hongarije. Ze is duidelijk geen fan van Orbán. In tegenstelling tot Lendvai schrijft ze zonder verbittering en onderbouwt ze haar beweringen met heldere bronverwijzingen en argumentaties. De commentaren op haar artikelen, tientallen per dag, getuigen van dezelfde nuance en zijn daardoor net zo interessant.