Geen vrije keus meervoor arts en straks toch duurder uit

Het kabinet laat u extra betalen voor het verlies van uw vrijheid om een arts te kiezen, vindt István Bejczy.

Als het kabinet zijn zin krijgt, hoeven zorgverzekeraars straks geen zorg meer te vergoeden die ze niet hebben gecontracteerd. Ook de restitutiepolis, die recht geeft op vrije keuze van zorg, wordt aan banden gelegd. Hierdoor zou de zorg goedkoper moeten worden. Maar doordat de burger zijn vrijheid wordt ontnomen, zullen de zorgkosten juist stijgen.

De argeloze burger weet niet beter of zijn zorgverzekering werkt zoals het in de polisvoorwaarden staat. Als hij ziek wordt, loopt hij naar zijn huisarts en als hem een ongeluk overkomt, belandt hij in een ziekenhuis. Zijn zorgverzekeraar betaalt de rekening, na aftrek van het eigen risico. Niets aan de hand toch?

In werkelijkheid gaat het anders. Zorgverzekeraars vergoeden niet elke rekening die bij hen binnenkomt. Zorgverzekeraars sluiten jaarcontracten met zorgverleners. Daarbij worden afspraken gemaakt over een behandelpakket, een tarief en een productielimiet. Rekeningen die de zorgverlener indient nadat de productielimiet is bereikt, worden niet vergoed. Behandelingen die afwijken van het overeengekomen pakket, worden evenmin vergoed. Doet uw behandelaar meer voor u dan hij van uw verzekeraar mag, dan riskeert hij kritiek van uw verzekeraar, die hem kan straffen door zijn productielimiet voor het volgend jaar te verlagen. Uw behandelaar zal wel wijzer zijn dan het zo ver te laten komen. Komt u bij hem aan op het verkeerde moment (als de productielimiet is bereikt) of met te ingewikkelde problemen (die extra zorg nodig maken), dan bent u niet welkom. U gaat dan maar een deur verder.

Kunt u in zo’n geval wel een deur verder? Ja, nu nog wel. U heeft twee mogelijkheden. U kunt een restitutiepolis nemen bij uw zorgverzekeraar. Die is maar enkele euro’s per maand duurder dan een gewone ‘naturapolis’, maar u mag dan zelf uw behandelaar kiezen en krijgt de kosten altijd vergoed – ook al zit uw behandelaar allang aan zijn productielimiet, ook al geeft hij u iets extra’s bovenop de standaardbehandeling die uw verzekeraar goed genoeg voor u vindt.

Ook kunt u kiezen voor een behandelaar die geen contract heeft met uw verzekeraar. Uw verzekeraar is dan toch verplicht een vergoeding te betalen voor uw behandeling. Die vergoeding is meestal een stuk lager dan het normale tarief, 75 tot 80 procent is de norm, oordeelde de rechter afgelopen donderdag, minder mag niet, want dan wordt de keuzevrijheid van de patiënt teniet gedaan. Misschien moet u het verschil zelf bijbetalen, maar het kan ook zijn dat uw behandelaar met de lagere vergoeding genoegen neemt. In beide gevallen krijgt u een behandeling die uw verzekeraar (en dus ook de overheid) veel minder kost dan normaal.

Wat wil nu het kabinet? Dat wil beide mogelijkheden om zeep helpen. Minister Schippers van VWS heeft het voorstel ingediend de verplichte vergoeding voor niet-gecontracteerde zorg af te schaffen. Uw zorgverzekeraar hoeft dan geen cent meer uit te keren als u een andere behandelaar kiest dan uw verzekeraar u voorschrijft. Tenzij u een restitutiepolis heeft. Maar ook die wil het kabinet zoveel mogelijk terugdringen. U kunt straks alleen nog een restitutiepolis nemen als u zich aanvullend verzekert. De restitutiepolis wordt niet helemaal afgeschaft, maar zo’n polis krijgen wordt lastiger en vooral veel duurder.

Wat wil het kabinet hiermee bereiken? Het kabinet gelooft dat verzekeraars beter in staat zullen zijn de beste zorg in te kopen tegen de scherpste prijs. Dat moet leiden tot lagere zorgkosten. Het is alleen maar lastig als u daarbij in de weg loopt en uw eigen behandeling kunt kiezen. Maar zullen de zorgkosten op deze manier werkelijk dalen? Nu nog is de zorg die in Nederland wordt geleverd, deels gecontracteerd (tegen vol tarief), deels niet gecontracteerd (tegen verlaagd tarief). Straks bestaat het totale volume uit gecontracteerde zorg, waarvoor het volle tarief wordt betaald. De zorgkosten zullen daardoor toenemen en de meerkosten zullen noodgedwongen op de burger worden verhaald. U mag uw behandeling niet meer zelf kiezen, maar u betaalt een hogere zorgpremie. Het kabinet laat u betalen voor het verlies van uw vrijheid.

Als het kabinet zich eens niet teveel met de markt bemoeide? Als gecontracteerde zorg uitzondering zou zijn en niet-gecontracteerde zorg de regel? Als patiënten, zorgverleners en zorgverzekeraars onderling hun keuzes konden maken op basis van behoefte, prijs en kwaliteit?

Als de overheid wil bepalen welke zorg de burger tegen welke kosten mag krijgen, moet ze een publieke gezondheidszorg inrichten.

Als de overheid de zorg overlaat aan de markt, moet er op de markt ook iets te kiezen zijn.

Keuzevrijheid kan leiden tot efficiëntie en kostenbesparingen.

Een centrale planeconomie leidt tot logheid tegen hoge kosten, in de zorg net zo goed als in elke andere sector.

Het beetje keuzevrijheid dat de patiënt en de zorgverlener in het huidige stelsel bezitten, dient dan ook behouden te blijven.

Dr. I.P. Bejczy is directiesecretaris en beleidsadviseur bij Stichting Mozaïk, een GGZ-instelling uit Rotterdam.