Bel ze even

We weten niet langer wie ‘ze’ zijn. Dat lijkt me een van de grote problemen van onze tijd. Of, wat zeg ik, problemen? Uitdagingen bedoel ik natuurlijk. Een van de boeiende, meeslepende avonturen die ons te wachten staan. Uitzoeken wie er schuil gaat achter dat vage woord ‘ze’.

Laatst doken ‘ze’ op in een oude aflevering van Seinfeld die ik aan het einde van de avond zag. Seinfelds vriend George probeerde indruk op een vrouw te maken met een exposé over de gebrekkige evolutie van wc-papier. Al eeuwen zit wc-papier om een kartonnen houdertje gerold, daar verandert nooit iets aan. Maar zo is het nu eenmaal, want wat kunnen ze anders doen, vroeg George zich terecht af. „What else can they do?” De vrouw was uiteraard volledig ondersteboven van deze analyse.

Later mopperde George nog een beetje op ‘ze’, omdat zijn liefdesverklaring ondanks deze gedegen voorbereidingen in het water was gevallen. „Ik zeg nooit meer ‘ik hou van je’, tenzij ze het eerst zeggen.” Maar dat laatste was gewoon een opschepperig ‘ze’. Geen verwijzing naar die mythische instantie die van oudsher verantwoordelijk is voor wc-rollen, ondernemersbeslissingen en maatschappelijke ontwikkelingen.

Ze.

Goed, de uitdaging deze dagen is dus om ze te traceren. Want hoewel ze volgens mij nog steeds ergens moeten zitten, weet je tegenwoordig niet meer waar. Werd een paar jaar geleden de telefoongids niet bezorgd, dan zei je: „Ik zal ze even bellen”, en als je dat deed, handelden ze de zaak min of meer voor je af. Dat lukt nu niet meer. Zelf ben ik de greep op mijn leven al een tijdje kwijt – mijn spaargeld is door onbegrijpelijke fusies op een schimmige rekening terecht gekomen, mijn naam is door een geheim syndicaat uit de telefoongids gegooid en mijn telefoon ligt gedeeltelijk stil omdat de provider niet gaat over de infrastructuur – en ik weet niet langer tot wie ik me moet wenden. „Bel ze even”, zou je zeggen. Maar ik heb geen flauw idee hoe.

Waarschijnlijk sta ik niet alleen in mijn vertwijfeling. Toch beweren mensen alom dat de zelfbeschikking in het leven toeneemt en dat het ‘ik’ alle problemen zelfstandig met moderne technieken de baas kan, zodat hulp van ‘ze’ niet meer nodig is. Op DutchCowboys, een weblog over marketing, verscheen zojuist een rapport van NRC Media met een opgewekt profiel van de generatie twintigers, die nu de arbeidsmarkt betreedt.

Deze lichting is ambitieus, zelfgericht en ondernemend, schrijft DutchCowboys. Voor twijfel en onzekerheid is geen plaats. „Wat telt is ‘de BV IK’.” Het verslag wemelt verder van daadkrachtige woorden als ‘zelfontwikkeling’, ‘zelfbepaling’, ‘keuzevrijheid’, ‘het lot in eigen handen nemen’, ‘op geheel eigen wijze invulling geven aan het leven’ en ‘het aangaan van zelfverkozen uitdagingen waarbij men de lat steeds hoger legt voor zichzelf’.

Het profiel is door NRC Media opgesteld opdat marketeers met online marketing deze zelfbepalende en zelfbeschikkende individuen kunnen manipuleren. Een paradox, zegt u? Jawel, maar die is aan niemand besteed. Uit een parallel onderzoek blijkt namelijk dat de ‘groeiende hang naar zelfbeschikking en extraversie’ samenvalt met een groeiend vertrouwen in technologische ontwikkelingen. De Nederlander denkt met andere woorden dat het leven online vol is van eigen invullingen en zelfverkozen uitdagingen. De ‘BV IK’ doet in de moderne wereld alles zelf. Geen ‘ze’ te bekennen.

Ik weet het niet. Ik denk eigenlijk dat ze er nog steeds zijn, en dat ze alleen doen alsof we tegenwoordig alles zelf mogen bepalen. En in deze verdenking werd ik bevestigd toen ik deze week de website van RTL bezocht en besloot de cookies te weigeren. Een vorm van zelfbeschikking en zelfbepaling waar ze bij RTL niet blij mee waren. Die cookies werden daar namelijk voor mijn eigen bestwil geplaatst, zeiden ze.

Ze hadden zelfs in twee tekstballonnen opgeschreven wat ik van de cookies vond. „Gisteren was ik op zoek naar een leuke stedentrip. Vandaag zag ik op een nieuwssite een aanbieding voor een weekendje Parijs. Kortom, de advertentie wordt aangepast aan mijn interesses van dit moment”, zei ik in de ene tekstballon. En in de andere tekstballon zei ik: „Handig dat ik niet steeds opnieuw hoef in te loggen tijdens een bezoek aan mijn favoriete webshop. Met behulp van cookies onthoudt de website mijn gebruikersnaam en wachtwoord”. Zie je wel dat ik die cookies zelf wilde? En omdat ik ze zelf wilde, mocht ik de site niet op als ik ze niet wilde.

Volgens mij houden ze ons verschrikkelijk voor de gek. Ze zijn er nog – maar ze doen alsof ze er niet meer zijn. Alsof we alles zelf doen. Alsof we met digitale technieken onze eigen bankrekening beheren en met behulp van privé-instellingen de bankrovers zelf van ons lijf kunnen houden. En gaat er iets mis, dan zijn ze onvindbaar verdwenen in netwerken, splitsingen, fusies, eigendoms- en aandelenconstructies – en dan kunnen we ze niet meer bellen.

Maxim Februari is filosoof en schrijver.