Referendum in Zimbabwe over omstreden nieuwe grondwet

Een lange rij bij een stemlokaal vanochtend in de hoofdstad van Zimbabwe, Harare. Foto Reuters / Philimon Bulawayo

De bevolking van Zimbabwe kan zich vandaag in een referendum uitspreken over de nieuwe grondwet van het land, opgesteld door de eenheidsregering van president Robert Mugabe’s ZANU-PF en de MDC van premier en oppositieleider Morgan Tsvangirai. Als het voorstel wordt aangenomen, volgen vermoedelijk deze zomer verkiezingen.

De nieuwe grondwet moet Zimbabwe democratiseren en een herhaling van het verkiezingsgeweld van 2008 voorkomen. De eerste verkiezingsronde leverde toen geen duidelijke winnaar op, maar wel beschuldigingen van fraude aan het adres van de ZANU-PF. Na een golf van geweld tegen haar aanhangers gooide de MDC de handdoek in de ring voordat het tot stemmen in de tweede ronde kwam.

Grondwet geeft president stuk minder macht

In de grondwet staat dat een president maar twee termijnen van vijf jaar regeren. Maar deze regel gaat pas in als de grondwet van kracht is, wat betekent dat Mugabe (89), die Zimbabwe sinds 1980 regeert, in theorie nog tien jaar kan blijven zitten.

Andere hervormingen die in de grondwet staan zijn dat de president geen wetgeving meer kan vetoën en niet meer in zijn eentje decreten kan uitvaardigen. Daarvoor moet hij een meerderheid in het parlement hebben. Verder staat in het 173 pagina’s tellende document dat het leger en de politie onpartijdig moeten zijn. Ook kan de president niet langer de tien machtige provinciale gouverneurs aanstellen. Dit gebeurt voortaan door de provinciale besturen zelf.

Kans groot dat grondwet wordt aangenomen

Critici zeggen dat de voorgestelde hervormingen lang niet ver genoeg gaan, maar pogingen de bevolking meer tijd te gunnen voor een afgewogen oordeel zijn gestrand. ZANU-PF en MDC willen graag snel nieuwe verkiezingen en hebben allebei hun achterban gemobiliseerd om ja te stemmen. Daarom is de kans klein dat de grondwet wordt verworpen.

Als de grondwet wordt aangenomen kunnen verkiezingen al dit jaar plaatsvinden. Een datum is nog niet bevestigd maar Tsvangirai zei eerder dat dit al in juli kan zijn. De MDC heeft steun verloren omdat Tsvanigirai weinig voor elkaar heeft gekregen in de regering met Mugabe. Dat de MDC-ministers dikke auto’s kochten nadat ze aan de macht kwamen en Tsvangirai verwikkeld raakte in schandalen met vrouwen deed het imago ook geen goed. En zowel ZANU-PF als MDC kampen met interne verdeeldheid. Beide partijen zullen orde op zaken moeten gaan stellen voor een nieuwe stembusgang.