Vrijuit praten zonder pooier

Weet de prostituee niet dat ze in Alkmaar is? Dan kan dat wijzen op mensenhandel. Gisteravond werd de rosse buurt er uitgekamd.

Politieagenten patrouilleren in het Alkmaarse prostitutiegebied tijdens de actie tegen mensenhandel, gisteravond. Foto Olivier Middendorp

Ineens zijn ze overal. Klokslag half tien vrijdagavond lopen tientallen agenten in zigzagformatie in de richting van de Achterdam, Alkmaars rosse buurt. In het voorbijgaan trekken ze stevige zakken over de vuilnisbakken, zodat niemand meer iets weg kan gooien. Hoerenlopers die de politiemacht zien aankomen, proberen opvallend onopvallend weg te komen, dicht langs de muur. Agenten zeggen hun te wachten.

Op hetzelfde moment worden brieven uitgedeeld aan verbaasde bewoners in het afgezette gebied. Wat is er hand? Het gaat, zo lezen ze, om een grootschalige actie tegen mensenhandel. Vijfhonderd politieagenten, zedenrechercheurs, belastingmedewerkers, tolken, advocaten en GGD-medewerkers werken eraan mee.

Politie, justitie en gemeente willen weten of er tussen prostituees in de rosse buurt van Alkmaar slachtoffer zitten van mensenhandel. Die zullen nooit bij een bezoekje van een politieagent in hun peeskamertje vertellen dat ze hun verdiensten moeten afstaan. Of dat ze worden mishandeld en bedreigd, dat ze nooit alleen weg mogen. Of dat ze minderjarig zijn. Zulke meisjes en vrouwen zijn doodsbang voor hun uitbuiter. Dus moet het op een onconventionele manier: in een keer alle prostituees eruit, zodat ze kunnen praten zonder pooier.

De Achterdam wordt hermetisch afgesloten met zwarte schermen. In het water van de Voordam patrouilleren agenten in een bootje. Met zaklampen schijnen ze onder de bruggen. Om te zien of er mensen of spullen verstopt zijn.

Exploitant Kees van Oijen (35 ramen) vertelt de journalisten op de Achterdam dat „de meiden de dupe zijn” van deze actie. Hij steekt zijn „hand ervoor in het vuur” dat voor hem geen slachtoffers van mensenhandel werken. Hij noemt de actie „machtsvertoon”. „De politie kan gewoon met ons komen praten.”

Alle prostituees worden meegenomen naar het stadskantoor, vlakbij de Achterdam. Daar liggen sigaretten klaar, en blikjes Red Bull-frisdrank. Zonder sigaretten en Red Bull geen rust, laat staan een verklaring. De vrouwen, de meesten komen uit Oost-Europa, krijgen de kamerhuur vergoed, horen ze. 125 euro voor een avond. Er is geen vergoeding voor de gederfde inkomsten.

In het stadkantoor gaan zedenrechercheurs met de prostituees in gesprek, bijgestaan door tolken. Als vrouwen dat willen, krijgen ze ter plekke een advocaat toegewezen. Ook zijn er per direct plaatsen in een opvanghuis beschikbaar.

Ervaring met acties in Eindhoven en Den Haag heeft overigens geleerd dat weinig vrouwen tijdens zo’n actie ‘uit het leven stappen’. Ook doen ze meestal niet meteen aangifte. Soms durven ze het nooit.

„Daarom willen we de aanpak van mensenhandel niet laten afhangen van de aangifte van het slachtoffer”, zegt Warner ten Kate. Hij is als officier bij het Landelijk Parket verantwoordelijk voor de strijd tegen mensenhandel. „We proberen uit de omstandigheden af te leiden of iemand slachtoffer is.”

De rechercheurs weten waar ze op moeten letten. Als vrouwen niet weten in welke stad ze zijn, duidt dat vaak op mensenhandel.

Ten Kate: „Sommige vrouwen werken dan weer een paar dagen in Alkmaar dan weer een paar dagen in Amsterdam, en dan in Antwerpen.” Voordeel voor de handelaren: het is aantrekkelijk voor de klanten, steeds weer iets nieuws. En de vrouwen kunnen geen band opbouwen met de omgeving. Dus is het veel moeilijker om te ontsnappen.

De peeskamers worden doorzocht. Liggen er drugs? Grote sommen contant geld? Wapens? Is het brandveilig? Overnacht de prostituee er ook?

Voor de vijfhonderd deelnemers aan de actie op de Achterdam is de avond feitelijk al veel eerder begonnen. Om vijf uur hebben ze zich verzameld in de gymzaal van een politieopleidingscentrum aan de rand van de stad. Daar krijgen ze te horen wat er precies gaat gebeuren. De Alkmaarse burgemeester Bruinooge geeft een peptalk. Hij zegt: „We moeten laten zien dat we als overheid deze moderne vorm van slavernij niet toleren!”

Bruinooge (CDA) probeert sinds zijn aantreden in 2007 de prostitutie in zijn stad in te dammen. Alkmaar had op dat moment nog 140 ramen, na Amsterdam het grootste aantal van Nederland. Veel te veel voor de ‘eigen behoefte’, vond het stadsbestuur. Naast de beroemde kaasmarkt was de rosse straat, gelegen pal naast een grote parkeergarage, een toeristische attractie op zich geworden.

Alle mannen die zich gisteravond in de steeg bevinden als de actie begint, moeten zich identificeren. Worden hun namen even door de politiesystemen gehaald? Bruinooge: „We doen niets wat van de wet niet mag.”