Vooruitgang, daar mag je niet tegen zijn

China sloopt dorp na dorp voor de verstedelijking. Wie zich verzet, wordt hard aangepakt. Ook de buitenlandse pers wordt in de gaten gehouden.

Projectontwikkelaars zetten Chinezen in het dorp Nangaoying uit hun huizen zonder hen andere woonruimte aan te bieden Foto Gilles Sabrie

Witheet van woede was fabrieksarbeidster He Yanhong (42) vorig jaar mei toen zij op een aanplakbord las dat de dorpsverkiezingen waarin zij kandidaat was, in het dorp Nangaoying, waren uitgesteld. Toch al getergd door de sloop van haar huis en het geweld van de ‘zwarte bendes’, de huurlingen van de projectontwikkelaars, besloot zij midden in de nacht een eigen krant te beginnen: De Stem van het Volk. Een week later konden de 9.000 bewoners van het dorp in Noord-China „de waarheid” lezen op de vier dichtbedrukte bladzijdes, hun ongecensureerde waarheid.

„De leiders hier in het dorp en de regio denken dat als zij honderd leugens duizend maal herhalen, die leugens de waarheid worden”, sms’t He Yanhong. „Dat gebeurt namelijk heel vaak in China en daarom hebben wij onze eigen krant opgericht, wij willen hun leugens ontzenuwen”. He Yanhong maakt met haar vriend, de werkloze chemicus He Jianguo (46), China’s enige, onafhankelijke dorpskrant. Bijna iedereen hier draagt de achternaam He en dat geldt ook voor dorpshoofd He Chunlu, het mikpunt van He Yanhong en haar De Stem van het Volk.

De krant, met een oplage van 3.000, heeft een bijna ouderwets klinkende missie: misstanden aan de kaak stellen, de zittende macht controleren en campagne voeren voor nieuwe verkiezingen om de dorpsleider te onttronen. Zij maakt er geen geheim van dat de krant voor haar ook een instrument is om zelf dorpsleider te worden.

Een mediarevolutie kan de oprichting van de krant niet direct genoemd worden, want China staat nog lang niet op het punt de vierde macht ruim baan te geven. Maar zeldzaam is het krantje wel. En het is ook bijzonder dat het blad überhaupt mag bestaan. Het komt maar zelden voor dat een Chinese dorpskrant foto’s afdrukt van de nieuwe Audi Q7 van het dorpshoofd en de Audi’s van zijn vrouw en zoon.

De foto’s begeleidden een gedocumenteerd verhaal over hoe het dorpshoofd rijk is geworden van de verkoop van dorpslanderijen aan projectontwikkelaars en hoe hij de opbrengsten doorsluisde naar zijn eigen bedrijf in plaats van die te delen met de dorpelingen, hoofdzakelijk fabrieksarbeiders en boeren.

„We zijn met onze bescheiden oplage een vlieg, wij zijn zo klein dat zij niet eens de moeite hebben genomen ons dood te meppen. Dat proberen ze nu wel op alle mogelijke manieren”, sms’t He Yanhong. „We gaan voorzichtig te werk en onderbouwen de artikelen grondig. Ik probeer in onze commentaren redelijk en rationeel te blijven, niet al te fel te worden”.

Maar de afgelopen weken is de welwillende stemming omgeslagen. De officiële pers is een mediaoorlog begonnen tegen de nieuwe concurrent. De twee He’s worden afgeschilderd als opruiers, onruststokers, leugenaars en roddelaars. En twee drukkerijen hebben het ‘advies’ gekregen De Stem van het Volk niet meer te drukken. Zittende machthebbers worden blijkbaar steeds nerveuzer van de verhalen over de zwarte bendes die bewoners uit hun huizen hebben geranseld, over het gesjoemel met compensatiegelden en de ontmanteling van fabrieken die eigendom waren van het dorp maar opeens in handen kwamen van schaduwachtige conglomeraten met goede connecties in Beijing.

De telefoons van Yanhong en Jianguo worden afgeluisterd, hun e-mails worden gelezen en rondom de redactionele kantoren, in twee kamers van tien vierkante meter, zijn geheime agenten geposteerd. „Sinds wij de foto’s hebben gepubliceerd van de nieuwe Audi’s van onze dorpsleiders en in een commentaar hebben gepleit hem door middel van constitutionele verkiezingen te vervangen, zijn de autoriteiten hypernerveus. Ze weten van jullie komst. Wees dus voorzichtig, want ze worden nergens zenuwachtiger van dan van buitenlandse pottenkijkers”, waarschuwt mevrouw He, moeder van twee kinderen, bezorgd.

Zelf heeft zij vorig jaar tien dagen vastgezeten wegens het verspreiden van onwelgevallige video’s op Weibo en haar collega-eindredacteur He Jianguo loopt nog steeds kreupel sinds huurlingen zijn benen braken omdat hij zich verzette tegen de sloop van zijn huis.

De waarschuwing is niet overbodig want vorige week werd in een naburig dorp een team van de Duitse zender ARD in elkaar geslagen. De ploeg wilde in deze streek een reportage maken over de urbanisatie in China. Alleen een Franse fotograaf en een Britse journalist konden ongehinderd in Nangaoying rondkijken.

Onmiddellijk na een bezoek aan een plaatselijke schrijver en columnist, die zijn naam hier niet afgedrukt wil zien, ontdekken wij dat He Yanhong gelijk heeft. We worden gevolgd door maar liefst drie teams van ieder vier agenten in burger en een vierde team dat bestaat uit twee vrouwen. Chinese geheime agenten zijn meestal herkenbaar aan hun auto’s (doorgaans gloednieuwe Audi’s en Toyota’s) en aan hun geschoren hoofden, goedkope jacks en goed zichtbare walkietalkies die de vrouwen meedragen in hun Gucci-tassen.

Hun doel is duidelijk: sarren, jennen en vooral een ontmoeting met de redactie van De Stem des Volks verijdelen. Geaccrediteerde buitenlandse journalisten kunnen zij op zichzelf weinig maken, maar de He’s riskeren met een ontmoeting arrestatie en mogelijk zelfs opsluiting in een werkkamp. Pogingen om op drukke markten en in winkelpaleizen van Louis Vuitton en Zara aan de veertien agenten te ontsnappen, leiden tot niets.

Wij tellen vier teams, maar misschien zijn het er wel vijf of zes. Vooral Vet Varken (vanwege zijn omvangrijke buik en dikke rug) en Kleine Drakenzak (zijn gezicht lijkt op dit dumplinggerecht) vertonen 48 uur lang overeenkomst met kleefrijst. De jongste leden van de teams draaien op voor de hondenwachten op de gang van onze hotelkamers waar zij de nacht rokend en zoete thee drinkend doorbrengen.

Vet Varken blijkt de commandant van de vier teams te zijn en bevestigt tijdens een voor hem totaal onverwachte ontmoeting dat hij inderdaad van „de veiligheid” is. Van welke tak van de dienst hij is wil hij niet vertellen en wiens veiligheid in het geding is, blijft in het midden. Hij zegt iets over stabiliteit en harmonie, maar dat verstaan we door zijn lokale accent niet goed.

China verstedelijken is vaak ruig werk. De beeldenstorm van de Chinese stedenbouwers heeft hier in Shijiazhuang, de hoofdstad van de provincie Hebei, orkaankracht bereikt. 45 Omliggende, eeuwenoude dorpen worden door de metropool „opgegeten”. Duizenden jaren oude stippen in een landschap van uitgestrekte korenvelden moeten plaatsmaken voor mini-Manhattans met torenflats, luxueuze winkelcentra, sportcentra en golfbanen. Shijiazhuang, dat nu 10 miljoen inwoners telt, moet groeien naar een megametropool met 15 miljoen inwoners, naar een chemisch en farmaceutisch wereldcentrum, waar niet alleen iedereen goed werk heeft en een mooi appartement bewoont, maar ook „gelukkig” is, zo blijkt uit de folders van de bouwmaatschappijen.

Bouwkranen, flatgebouwen, sommigen nog karkassen van beton, vullen de horizon. De naar rotte eieren geurende lucht is hier smeriger dan in Beijing op de dagen dat de meters helemaal uitslaan. Auto’s, daken, boombladeren zijn bedekt onder dikke lagen walnotenbruin en asgrijs stof. Nergens lijkt de stad op de foto’s in de folders en de reclamefoto’s op de omheiningen waar nieuw Nangaoying wordt afgebeeld als een groen paradijs met altijd blauwe, schone luchten.

Het oude dorp Nangaoying is alleen nog herkenbaar aan het stegenpatroon op de verdroogde aarde, de meeste huizen zijn gesloopt en de torenflats komen als een stoomwals aanrollen. In een paar huizen, afgesloten van water en elektriciteit, wonen nog enkele bejaarde stellen, de zogeheten hardnekkige spijkers.

Zij vertellen verhalen over niet overgeboekte schadevergoedingen, niet nagekomen beloftes dat zij gesubsidieerde appartementen zouden kunnen kopen en verhalen over ongure types die hen proberen te verjagen door vuurwerk naar binnen te gooien.

„Alle artikelen die De Stem van het Volk publiceert zijn waar, ik hoop dat onze nieuwe leiders de krant ook lezen”, zegt een van de bejaarde mannen, een oorlogsveteraan die zijn hele leven al partijlid is.

Uit onderzoek van de Global Times, de tabloidkrant van de partij, blijkt dat de appartementen die bedoeld waren voor de dorpsbewoners zijn doorverkocht aan speculanten. Niemand hier heeft dus kunnen profiteren van Nangaoyings „kolossale sprong voorwaarts”. (Gaoying Nieuws). Het Chinese Politbureaulid Wang Qishan formuleerde het een paar jaar geleden al: „Niemand wordt gedwongen uit zijn huis gezet, alleen degenen die zich verzetten”. Zo is het ook hier gegaan.

Om haar niet nog meer in de problemen te brengen, geven we de pogingen op om He Yanhong op de redactie van De Stem van het Volk een kop thee te drinken. Een ontmoeting vind ook zij te riskant en daarom spreken we elkaar via Skype en WeChat, een Chinees sms-en walkietalkiesysteem.

„Ons doel is ook om gehoord te worden door onze nieuwe leiders in Beijing. We willen onze problemen rapporteren en wij willen samen met onze nieuwe leider Xi Jinping de moeilijkheden van gewone mensen, zoals wij, oplossen. Wij zijn helemaal niet tegen de partij”, zegt zij via het razend populaire, moeilijk te controleren WeChat (Weixin).

Zij heeft haar hoop gevestigd op Xi Jinping, de algemeen secretaris van de Communistische Partij van China die deze week op het Nationale Volkscongres ook tot president is ‘verkozen’. En zij niet alleen. In heel China, in alle geledingen van de bevolking, wordt gehoopt dat onder Xi in de komende tien jaar werkelijk een einde wordt gemaakt aan de corruptie onder regionale en lokale bestuurders en aan een groeiende reeks sociale en milieuproblemen.

In dorpen als Nangaoying wordt gehoopt dat de ‘Chinese droom’, waarover Xi Jinping vaak spreekt, ook werkelijkheid zal worden voor de „honderd oude namen” (gewone mensen). Zij nemen zijn verkiezingscampagneachtige retoriek letterlijk. Zoals ook de uitspraken van premier Wen Jiabao, die tijdens het afgelopen Nationale Volkscongres invoelend sprak over „de harde levens van velen”, serieus worden genomen.

Ook de makers van De Stem van het Volk putten moed uit de verzekering van Xi dat hij „China socialer en mooier” wil maken. Of Xi en de nieuwe premier Li Keqiang echt in staat zijn de beloftes in te lossen, moet blijken. Met bijvoorbeeld de urbanisering van China zijn grote, mondiale economische belangen gemoeid. Staatsbedrijven en de ondernemingen van de ‘rode aristocratie’ investeren miljarden in de verstedelijking. Grote politieke hervormingen heeft Xi niet in petto, maar misschien krijgen zijn economische hervormingen een groener en socialer accent.

He Yanhong gaat intussen door met haar krantje en haar campagne om toestemming te krijgen voor nieuwe dorpsverkiezingen, China’s laagste en enige vorm van democratie. Vorige week zondag werden de verkiezingen voor de derde maal om onduidelijke reden uitgesteld. „Ik weet nu niet wanneer de verkiezingen wel gehouden zullen worden, misschien nog deze maand, ik ga er een keihard commentaar over schrijven voor de volgende editie van De Stem van het Volk”.

Als de krant nog verschijnt – en dat is onzeker – en als zij ooit verkozen mocht worden, wat is dan haar eerste officiële daad? He Yanhong in haar laatste sms: „Ik heb er een tijd over gedacht meteen de officiële partijkrant in het dorp af te schaffen, maar dat is onmogelijk. Ik ga allereerst de bejaarden aan betaalbare nieuwe huizen helpen, want zij houden het niet veel langer vol in hun oude huizen zonder water en stroom”.

Met medewerking van Chen Teng