Verborgen honger holt 2,5 miljard levens uit

Hidden hunger. Hans Konrad Biesalski, vertaald uit het Duits, Springer, 2013, 255 blz, € 34,99

Een volle maag is niet genoeg, betoogt de Duitse voedingswetenschapper Hans Konrad Biesalski in zijn beklemmende en urgente boek Hidden hunger. Elk uur sterven er in de wereld 390 kinderen aan ondervoeding. Maar het aantal dat ‘verborgen honger’ lijdt is wel tien keer zo groot. Door te eenzijdige voeding hebben zij een tekort aan bepaalde vitaminen en mineralen, met ernstige gevolgen voor hun gezondheid en maatschappelijke toekomst.

Biesalski, hoogleraar aan de Universiteit van Hohenheim in Stuttgart, is adviseur van de Wereldgezondheidsorganisatie WHO en de Landbouworganisatie FAO. Hij is uiterst kritisch. De droge statistieken waarmee deze organisaties honger in de wereld monitoren gaan voorbij aan het grootste deel van het probleem, zegt Biesalski fel.

De WHO gaat ervan uit dat een mens dagelijks 2.400 kilocalorieën nodig heeft. Komt men daar niet aan, dan is er officieel sprake van honger. Veel te simpel, zegt Biesalski. De dagelijkse energie-inname van de bevolking van Sri Lanka bijvoorbeeld schommelt al jaren rond de 2.400 kilocalorieën, maar dat betekent zeker niet dat deze mensen goed gevoed zijn. Die energie halen ze namelijk vooral uit witte rijst, tarwe, kokosnoten en suiker; voedingsmiddelen die nauwelijks vitaminen en mineralen opleveren.

Mensen hebben 51 stoffen nodig die het lichaam niet zelf kan maken, en die ze dus uit hun dagelijkse maaltijden moeten halen. Gebrek aan een of meer van die stoffen, leidt op den duur tot problemen. Wereldwijd lijden 2,5 miljard mensen een of ander tekort: dat is ruim eenderde van de wereldbevolking. Negentig procent van de honger in de wereld zit onzichtbaar onder de oppervlakte.

Alleen maar naar direct levensbedreigende honger kijken, is volgens Biesalski kortzichtig. Het geeft het valse gevoel dat hongersnoden gelenigd kunnen worden met voedselhulp. Zoals recentelijk in Somalië, waar de Verenigde Naties in januari 2012 verklaarden dat de situatie ‘onder controle’ was. Dankzij de distributie van rijst en maïs waren er geen kinderen meer die van de honger stierven. Maar de situatie is er helemaal niet onder controle, zegt Biesalski, want de verborgen honger blijft. De arme bevolking kan zich nog steeds geen gevarieerde voeding veroorloven.

Verborgen honger kan schade toebrengen zonder symptomen, het is een sluipmoordenaar. Kinderen met een vitamine A-gebrek sterven bijvoorbeeld twee keer zo vaak aan diarree of mazelen. Het immuunsysteem van deze kinderen is verzwakt waardoor ze veel vatbaarder zijn voor allerlei infecties. De sterfte aan veelvoorkomende ziektes als diarree, malaria, mazelen en luchtweginfecties wordt zelden toegeschreven aan de werkelijke oorzaak: chronische ondervoeding.

Ondervoede kinderen blijven niet alleen achter in hun groei, maar ook in hun mentale ontwikkeling. Uit een onderzoek in Ethiopië bleek dat kinderen met een groeiachterstand meer moeite hadden met lezen en schrijven. Experts van de WHO schatten dat 186 miljoen kinderen onder de vijf jaar een groeiachterstand hebben als gevolg van een onvolledige voeding. Dat is bijna eenderde van alle jonge kinderen in de wereld.

Het grote drama is dat mensen in deze situatie gevangen zitten, zegt Biesalski. Een kind dat in de eerste duizend dagen van zijn leven ondervoed is geweest, kan de schade in de rest van zijn leven nooit meer inhalen. In plaats van de traditionele voedselhulp geven waar de nood het hoogst is, kan honger in de wereld veel structureler worden aangepakt door moeders en hun kinderen supplementen te geven, waardoor die hun dagelijkse voeding volwaardig maakt. Alleen zo kunnen zij ontsnappen aan de Bermudadriehoek van armoede, ondervoeding en ziekte.

Hidden hunger is een eye-opener. Daarom is het extra jammer dat de eindredactie zo stiefmoederlijk is: het boek bevat veel tikfouten, sommige namen zijn verkeerd gespeld en er ontbreken woordjes in zinnen. Sander Voormolen