Ruzie kardinalen over curie effende pad voor Bergoglio

Hoe kon Jorge Bergoglio onverwachts zo snel tot paus worden gekozen? Dat wordt geleidelijk wat duidelijker via de Italiaanse pers en door opmerkingen van kardinalen.

Na een korte toespraak in het preconclaaf die veel indruk had gemaakt, was kardinaal Jorge Bergoglio al in de eerste stemronde van het conclaaf een kansrijke kandidaat. Uiteindelijk is hij, zo blijkt uit een voorlopige reconstructie, in de vijfde stemronde met een negentigtal van de 115 stemmen gekozen.

De geheimhoudingsplicht voor kardinalen maakt dat de meeste details nog onduidelijk zijn. Maar uit opmerkingen van kardinalen en uit berichten in de Italiaanse pers over de opstelling van Italiaanse kardinalen valt op te maken hoe de 76-jarige Argentijnse kardinaal vrij onverwachts zo veel steun kon krijgen.

Al was hij bij het vorige conclaaf een belangrijke kandidaat, Bergoglio stond dit keer op weinig lijstjes in de toptien van papabili. Hij heeft in de twee weken voorafgaande aan het conclaaf niet deelgenomen aan de onderonsjes om een strategie uit te zetten voor de pauskeuze. Maar in een ruziënde groep kardinalen heeft dat waarschijnlijk in zijn voordeel gewerkt. De basis voor zijn uitverkiezing heeft hij vorige week zaterdag gelegd, toen hij het woord nam in de algemene congregaties, het vooroverleg van kardinalen.

Daarin was, soms in felle bewoordingen, gesproken over het functioneren van de curie. De Braziliaanse kardinaal Joao Braz de Aviz had, onder applaus, ruzie gemaakt met Secretaris van Staat Bertone, de belangrijkste man binnen de curie. De discussie en de ruzies zouden de roep om een niet-Italiaanse paus hebben versterkt en tot verdere verdeeldheid in het Italiaanse blok hebben geleid. Bertone had weinig op met de Milanese aartsbisschop Scola, die bovenaan de meeste lijstjes stond.

Bergoglio gaf de kardinalen vier overwegingen mee. Ten eerste de noodzaak van evangelisering: de kerk moet „samen met de mensen oplopen en zijn tempo aanpassen aan de armen”. Ten tweede: „Het is ondenkbaar om de herder op de berg te hebben en de kudde in de vallei.’’ Anders gezegd: de nieuwe paus moet uit een land of een gebied komen waar veel katholieken wonen. Ten derde: laat niet honger naar macht maar een gevoel van verantwoordelijkheid de drijfveer zijn. En tot slot: „We moeten overgaan van een kerk die regels stelt naar een kerk die het geloof bevordert en overdraagt.’’

In de eerste stemronde kreeg Bergoglio al een aantal stemmen. Kardinaal Schönborn uit Wenen zei, zonder in details te treden: „Kardinaal Bergoglio zou niet in de vijfde ronde paus geworden zijn als hij niet al vanaf het begin een echt sterke kandidaat was geweest.’’

Volgens Il Sole 24 Ore kregen de kardinalen Scola en Ouellet (Canada) in de eerste ronde de meeste stemmen, met Bergoglio op een goede derde plaats. Het Italiaanse blok was verdeeld geraakt, schrijven Italiaanse kranten. Scola bleek minder sterk dan gedacht en stuitte op verzet van Italiaanse curiekardinalen. Al snel bleken de stemmen te convergeren naar Bergoglio. Volgens de Corriere della Sera kreeg Bergoglio uiteindelijk iets meer dan negentig stemmen. „We zochten een […] een herder,’’ zei de Franse kardinaal Ricard de dag na het conclaaf. „Ik denk dat we met kardinaal Bergoglio zo iemand gevonden hebben.’’