Parels van Qatar

Ooit was Qatar een groot leverancier van parels. Toeristen kunnen in het luxe emiraat duiken naar geluksoesters.

In zijn winkel in Doha, de hoofdstad van Qatar, haalt parelverkoper Saad al-Jassim (73) een fotoboek tevoorschijn. „Je komt dus uit Nederland”, zegt hij. „Dan zul je de persoon die ik hier op de foto heb vast wel kennen.” Glunderend laat Al-Jassim een afdruk zien van hemzelf met koningin Beatrix, die twee jaar geleden met Willem-Alexander en prinses Máxima een bezoek bracht aan Qatar. „Het was nog voor het ongeluk van haar zoon”, zegt de parelverkoper. „Ik schrok echt heel erg toen ik dat hoorde.”

Qatar is net als andere emiraten aan de Perzische Golf beroemd om zijn parels, die groeien in oesters op de zeebodem. De winkel van Al-Jassim hangt vol met kettingen in verschillende kleuren. Sommige parels zijn perfect rond, andere hebben onregelmatige vormen. „In mijn jeugd was ik zelf ook parelduiker”, vertelt Al-Jassim, die net als bijna alle Qatarezen een lang wit gewaad en een witte tulband draagt. De parelduikers hadden geen zuurstofflessen zoals de moderne duikers. „Met een gewicht aan mijn voeten liet ik me naar de zeebodem zakken”, zegt Al-Jassim. „Soms dook ik wel twaalf meter diep.”

Achter de toonbank hangt een grote foto van Al-Jassim in zijn jonge jaren. Gehuld in een tijgervel, met half ontbloot bovenlijf, kijkt hij met een stoere blik in de camera. De gelaatstrekken, het afrokapsel en de snor doen denken aan Jimi Hendrix. „Behalve parelduiker was ik ook bodybuilder”, vertelt Al-Jassim. „Ik heb talloze prijzen gewonnen, in Qatar en op toernooien in Saoedi-Arabië.”

Qatar was eeuwenlang een van de belangrijkste parelleveranciers ter wereld. Al zo’n vijfduizend jaar geleden werden de glanzende bolletjes in het Midden-Oosten gebruikt als sieraad. Na de krijgstochten van Alexander de Grote maakten de oude Grieken kennis met parels uit de Perzische Golf, in de loop van de Middeleeuwen vonden ze hun weg naar West-Europa. Koningin Elizabeth I van Engeland was een van de beroemdste liefhebbers. Ze liet kettingen van parels maken en versierde er uitbundig haar kleding mee. Ook de pauselijke mijters waren versierd met parels.

Kweekparels

In de loop van de twintigste eeuw kwam er langzaam een einde aan de parelexport uit de Perzische Golf, nadat een manier was ontwikkeld om ze te kweken. De meeste oesters bevatten geen parels, ze ontstaan alleen onder bepaalde omstandigheden. Een Britse bioloog ontdekte hoe je oesters zo kon manipuleren dat ze bijna honderd procent zeker een parel produceerden. Door de gekweekte parels, die in het begin vooral uit Japan kwamen, daalden de marktprijzen. De ontdekking van olie deed de rest: voortaan hadden Arabieren in de Golf de inkomsten uit de parelvisserij niet meer nodig.

In de haven van Doha dobberen tientallen oude dhows, houten zeilschepen waarmee de parelvissers de zee op gingen. „Tegenwoordig worden ze vooral gebruikt om toeristen rond te varen”, zegt Jonis Radubadi (32), een gastarbeider uit India die is ingehuurd als kapitein.

Bijna alle mannen die op de dhows werken, komen uit India. Gemeten per hoofd van de bevolking is Qatar het rijkste land ter wereld, voor bijna alle klussen huren Qatarezen buitenlanders in. Van de circa twee miljoen mensen in het land is maar iets meer dan tien procent autochtoon.

Radubadi, een gedrongen man met snor, vertelt dat hij sinds 2006 in Qatar woont. „Ik was visser aan de oostkust van India”, vertelt hij. „Na de tsunami in 2004 ben ik vertrokken. Mijn vader was om het leven gekomen, ons huis was door de zee verwoest. Ik had helemaal niks meer.” Via een bureau in India kreeg Radubadi een baan aangeboden in Qatar. „Mijn vrouw en twee kinderen zijn in India achtergebleven. Eens in de twee jaar ga ik een paar weken naar huis.”

Radubadi veegt het dek. Even verderop zijn twee timmermannen aan het werk. Net als Radubadi komen ze uit India. De parelduikers in Qatar hebben van oudsher intieme relaties met dat land. Het hout voor hun boten kwam er vandaan en een groot deel van de parels werd er verkocht. Tot Parijs die positie rond 1900 overnam, was Bombay eeuwenlang het centrum van de internationale parelhandel. „Vanuit Qatar was het vroeger ongeveer twintig dagen varen naar Bombay”, vertelt Radubadi. „Als de wind tenminste wilde meewerken.”

Bij de ingang van de haven staat een monument dat herinnert aan de parelvisserij: een gigantische geel-zwarte schelp met daarin een ronde bol. In de verte is de skyline van Doha te zien. Elk jaar verschijnen er nieuwe wolkenkrabbers. Naast de haven is op een opgespoten eiland in zee het museum voor islamitische kunst gebouwd. Even verderop wordt gebouwd aan het nieuwe nationale museum.

Twee mannen racen op waterscooters door de haven. Een sliert zeilboten komt voorbij. Over de boulevard, die langs het strand loopt, rijdt een matgroene Maserati. In een lokale krant staat een bericht dat Rolls-Royce zijn omzet in Qatar vorig jaar met 20 procent zag stijgen. Het ene na het andere extreem luxe vijfsterrenhotel opent zijn deuren. In 2022 zal Qatar als eerste Arabische land het WK voetbal organiseren.

De oude binnenstad

De skyline is het paradepaardje van Qatar, maar een groot deel van de bevolking voelt zich toch het meest thuis in de oude binnenstad. In de smalle overdekte steegjes van de souk Al-Waqif, die een paar jaar geleden prachtig is gerestaureerd, wemelt het elke avond van de mensen. „De soek brengt mooie herinneringen naar boven”, zegt Ali al-Kuwari (72), een gepensioneerde academicus. „De afgelopen jaren is in Qatar veel veranderd. Maar dat betekent niet dat alles beter is geworden. De nieuwe welvaart zorgt vaak ook voor verveling.”

In soek Al-Waqif zijn meerdere winkels die parels verkopen. „Bijna alle koopwaar is afkomstig uit Azië”, vertelt Al-Kuwari. Gekweekte parels zijn zo goedkoop dat alleen echte liefhebbers nog bereid zijn geld uit te geven aan de veel duurdere wilde parels, die soms duizenden euro’s per stuk kosten. Gekweekte parels zijn al te koop voor een paar euro. Het verschil is met het blote oog niet te zien. Alleen met röntgenapparatuur zijn ze van elkaar te onderscheiden.

Op een terras in de soek rookt een gesluierde vrouw een waterpijp. Een Russische theatergroep geeft een voorstelling in de open lucht. Een bureau biedt boottochten aan voor toeristen die met zuurstofflessen naar parels willen duiken. Maar de animo is niet groot. „Het onderwaterleven voor de kust van Qatar is niet echt spectaculair”, zegt Al-Kuwari. „En de kans dat je een parel vindt, is heel klein.” Hij lacht. „Maar je kunt het natuurlijk altijd proberen. Wie weet, heb je geluk.”

Een vliegticket naar Qatar is te koop vanaf ongeveer vijfhonderd euro. Van tevoren een visum regelen is niet nodig, dat kan bij aankomst op het vliegveld. Prijzen in Qatar zijn vergelijkbaar met die in Nederland. Een kamer in een redelijk hotel kost ongeveer tachtig euro. Wie van extreme luxe houdt, is in Qatar aan het juiste adres. De keus aan vijfsterrenhotels is groot.