'Ik kan niet goed leren, wel goed afkijken'

Culturele uitwisseling in tv-land: producent Alain de Levita verkocht maffiaserie Penoza aan de Amerikanen en maakt zelf een Nederlandse versie van Roseanne. Vanavond begint Aaf: ‘Een remake is sneller en goedkoper dan een zelfbedachte serie’.

‘Soms lopen onze levens frappant synchroon’, zegt televisie- en filmproducent Alain de Levita over zijn tweelingbroer Robin, die musicalproducent is. „We komen allebei op een verjaardag met een paarse boxershort met witte sterren. Laatst zat ik in Londen, belde mijn broer. Hij zei: kijk eens uit het raam. Zat hij aan de overkant ook voor een raam. Terwijl we van elkaar niet wisten dat we in Londen zouden zijn. Blijkbaar bestaat er zoiets als een genetisch kompas.”

Alain de Levita en zijn productiebedrijf NL-Film maken de nieuwe comedy Aaf, die vanavond begint op RTL4, met Annet Malherbe in de hoofdrol. Aaf is een remake van de Amerikaanse serie Roseanne, en past in een trend om Amerikaanse successeries een Nederlandse bewerking te geven, denk aan Charlie, Golden Girls, Iedereen is gek op Jack. Opmerkelijker is dat het inmiddels ook omgekeerd gebeurt. Op de Amerikaanse tv is nu een remake te zien van de Nederlandse maffiaserie Penoza. Ook van Alain de Levita.

Hoe is Aaf ontstaan? „Als je als producent voor de omroepen werkt, moet je maken wat zij willen hebben”, zegt De Levita. „Dus vraag ik altijd aan ze: als je een toverstaf zou hebben, wat zou je dan wensen? Bij RTL 4 zeiden ze: ‘Onze grote wens is een serie met Annet Malherbe’.” De actrice was de grote attractie van de hitserie Gooische vrouwen, maar zij hield er na drie seizoenen mee op, tot verdriet van RTL 4. „Toen dachten wij: Malherbe in de rol van Roseanne. Bij RTL was iedereen meteen enthousiast.”

Roseanne (1988-1997) is een sitcom over een arbeidersgezin met een dominante moeder, gespeeld door actrice Roseanne Barr. Dat de ouders allebei werken en dik zijn, zonder komische bedoeling, maakte de show al baanbrekend. Verder behandelde de sitcom geregeld Amerikaanse taboeproblemen: klassenstrijd, armoede, drugs, seks en de gevolgen daarvan. De Levita: „Aaf past Annet Malherbe als een handschoen: zij is best pittig, in de serie vliegt ze behoorlijk uit de bocht, en toch blijf je van haar houden.”

Omdat de Amerikaanse serie allang is afgelopen, was het niet moeilijk om de rechten te verwerven: „We belden ze op en toen zeiden ze: ‘ja, best’. Wat dacht je dan? Dat ze staan te juichen: hoera, we krijgen een Nederlandse remake! Die rechten kosten een paar duizend euro per aflevering, niet veel. Je betaalt een percentage van de productiekosten. Grotere landen met een groter budget betalen dus meer.”

Waarom al die remakes? „ In tijden van krimpende budgetten is het goed om terug te grijpen naar successen uit het verleden. Met een remake bouw je op een ijzersterk fundament: aan de oorspronkelijke scenario’s hebben teams van de beste Amerikaanse scenarioschrijvers eindeloos gesleuteld. In Nederland besteden we weinig tijd en geld aan de ontwikkelingsfase, het bedenken van de personages en verhaallijnen. De tijd tussen het bestellen en het uitzenden van een serie is vaak kort. Iets kopen is sneller en goedkoper.”

Dat verbouwen gaat lang niet altijd goed; vaak zijn de Nederlandse versies minder dan de Britse of Amerikaanse originelen. De Levita: „Om te beginnen is er een enorm budgetverschil met Amerika. En je moet zo’n serie bewerken, geschikt maken voor je eigen land. Op zich geen hogere wiskunde, hoor. In Roseanne zitten ze bijvoorbeeld naar honkbal te kijken, daar maken we dan een Oranjewedstrijd van. Maar je weet nooit of je niet per ongeluk precies datgene weggooit wat die serie juist bijzonder maakte.”

Andersom gaat er ook vaak wat verloren in de vertaling. De Levita vindt dat Red Widow, de Amerikaanse versie van Penoza, niet zo goed is als het origineel: „Ze hadden zich nogal op het hoofdplot geconcentreerd en veel subplots eruit gesneden. Maar juist in die subplots wordt de relatie tussen de personages uitgediept en kan de kijker iets gaan voelen voor die misdadigers. Overigens is de eerste aflevering altijd moeilijk. Je moet de personages introduceren en dat zit het drama in de weg.” Aaf is wat dat betreft makkelijker, vindt De Levita. „Staat een vrouw in de keuken: dat is de vrouw. Komt een man binnen: dat zal wel de man zijn. Kinderen erbij; ah, de kinderen. En we kunnen beginnen.”

Hoe kwam Penoza in Amerika terecht? „Een Amerikaanse makelaar in tv-series was toevallig op bezoek bij een vriend in Amsterdam en die liet hem Penoza zien. Hij is er mee gaan leuren. Wij zijn toen naar Los Angeles gegaan om de serie te pitchen. Een rondje langs tv-bazen. Ze hadden Penoza al gezien. Wij kwamen een uurtje de serie toelichten. Een paar mannen knikken en schrijven ijverig op een blocnote. Eén man had geen blocnote, dat was dan de baas. De uitwerking is gedaan door Endemol, daar was ik niet bij.”

De eerste aflevering van Red Widow trok zeven miljoen kijkers. Teleurstellend vond de Amerikaanse pers. „Het is nog niet de hit die ze hadden verwacht. Toch denk ik dat het verhaal de Amerikanen moet aanspreken: een vrouw die noodgedwongen in die onderwereld meedoet – een beetje à la Breaking Bad – niet om de drugs of het geld, maar om haar gezin te beschermen, en bij iedere stap die ze zet om eruit te komen, zakt ze er dieper in.”

Penoza is niet de enige Nederlandse serie die aan de Amerikanen is verkocht. Ook Overspel, Vuurzee en Bellicher krijgen een Amerikaanse versie. De Levita: „Amerika was altijd een gesloten markt, deze begint zich nu te openen. In Treatment (In therapie) en Homeland zijn bijvoorbeeld weer Israëlische formats. Iedereen kijkt nu naar elkaar. En Nederland staat bekend als een sterk televisieland: Big Brother, The Voice.” Dat een serie is aangekocht, zegt trouwens nog niets, aldus De Levita: „Ze laten vijfentwintig, dertig pilots maken, slechts twee of drie worden een serie.” Als producent bemoeit hij zich intensief met alles, vanaf het eerste idee tot en met de montage. De Levita: „Vroeger was de tv-regisseur oppermachtig, nu is dat verschoven naar de producent. Dat geldt vooral voor series omdat die vaak door wisselende regisseurs worden gedaan. De producent geeft het geld uit en daar vloeien ook de artistieke keuzes uit voort: gaan we dit filmen met Harrison Ford onder een bouwlamp, of nemen we een prachtig uitgelichte amateur? Voor mij is een actieve rol als producent vanzelfsprekend omdat ik ben opgegroeid op de filmset. Ik heb alles gedaan, van regieassistent tot opnameleider. Ik kan niet zo goed leren, maar wel goed afkijken. Dus ik weet nu precies hoe het werkt.

De Levita werkte ook als uitvoerend producent bij John de Mol. „Het klinkt misschien gek maar ik heb hem toen geleerd om zuiniger te filmen. Hij deed Medisch Centrum West en ik vond dat veel te duur gemaakt. Ik zou de serie Diamant produceren. Een aflevering kostte toen nog 400.000 gulden. Ik zei: ik kan dat voor vijftienduizend gulden minder. Ik hield zelfs nog wat geld over. Overigens is het wel de bedoeling dat de producent alles al vóór de opnames heeft geregeld. Als ik op de set nog moet nog gaan lopen bulderen, ben ik een flapdrol. Dan is mijn beurt voorbij.”

Wat wordt de volgende remake? „Ik wil Mad About You doen, met Chantal Janzen en Johnny de Mol. Maar dat hangt er van af of Johnny bij SBS of RTL terechtkomt.”

Aaf: zaterdag, RTL 4, 20.00-20.30u.Maandag: interview met de Amerikaanse bewerker van Penoza.