Column

‘Heinekenrellen’, een beter etiket voor Haren

Over de Facebookrellen in Haren is al veel geschreven, dus ik neem een risico op afhakers. De echte daders, de jongens die in de verkeersborden hingen en bij Albert Heijn inbraken, zijn nogal onderbelicht gebleven. ‘Gewone jongens’, die zich in de rechtszaal hoofdzakelijk zaten te schamen. Dat was het beeld.

De rellen waren niet georganiseerd of voorbereid, zo bleek uit de rapporten. Geen voorbedachten rade dus, zoals bij de strandrellen van Hoek van Holland, waar hooligans afspraken om te knokken. Voetbalhooligans waren er in Haren ook, maar die hielden zich van de rellen juist afzijdig. Bij de 108 arrestanten zaten ze dan ook niet. Ze kwamen alleen kijken en gooiden af en toe eens iets mee.

De rellen ontstonden spontaan – het was een kwestie van groepsdynamiek. En dat maakt deze rellen belangrijker dan die in Hoek van Holland. Feitelijk hebben op één bepaald kruispunt in Haren een paar honderd jongeren elkaar gedurende anderhalf tot twee uur staan ‘opladen’. Zingen, ritmisch op en neer springen, hard schreeuwen, drinken en af en toe blowen. Zo’n beetje op de maat van de tv-lampen voor het liveverslag voor de NOS of TV Noord. Er werd vuurwerk gegooid en in palen geklommen. Waarna de politie zich terugtrok achter de dranghekken. En het bekogelen met bakstenen en het vernielen begon, dat door de politie onbeantwoord bleef. De verschijning van de ME werkte daarop als startschot voor de totale anarchie. Sensatie!

In de boeiende analyses van de commissie- Cohen wordt het beeld van een ‘gelegenheidsstructuur’ geschetst die plotseling escaleerde. Dit alles dus zónder enige provocatie van de politie, die hoofdzakelijk in verwarring was, onderbemand of geïntimideerd. De rellen ontstonden als een vlam in de pan, een plotselinge lawine in een onstabiele massa. Maar uit wie bestond die menigte die uit z’n dak ging? En hoe komen jonge mensen tot vechten en plunderen zonder plan of opzet? Zomaar?

In het rapport-Cohen worden de 108 arrestanten helemaal nageplozen. Het is werkende of schoolgaande jeugd, op mbo-niveau. Volgens de politie „gewone Hollandse jongens en meisjes”, allemaal uit de streek.

Nu is ‘gewoon’ een ingewikkeld criterium. Ik keek nogal op van hun trackrecord. Meer dan de helft was eerder in contact geweest met de politie wegens overlast in groepsverband. Vooral vernielingen, graffiti, openbaar drinken en blowen. Feitelijk kwamen bij de meeste arrestanten ‘politiecontacten’ voor, maar dan voor lichte delicten (belediging, geen licht op de fiets, geen ID). Of wat de politie ‘opgroeigedrag van adolescenten’ noemt.

De kleinere groep met ernstige feiten, dat was andere koek. Minimaal acht komen uit probleemgezinnen; mishandeling, alcoholproblemen, verwaarlozing. Drie verdachten kwalificeert de politie als ‘crimineel’, of uit een crimineel nest. Elf zijn thuis onhandelbaar of agressief. Een tiental heeft psychische problemen dat zich uit in probleemgedrag. Twee jongens stonden op school bekend als snel boos, agressief, een ‘wandelende tijdbom’ of ‘heel snel uit zijn dak’. Zeven jongens maken deel uit van problematische jeugdgroepen elders in het Noorden: vernielingen, joyriden of „tegen gebouwen aanrijden met gestolen auto’s”. Veertien jongens waren geregistreerd als probleemdrinkers of druggebruikers. Vier verdachten waren vaker onwel of bewusteloos door drank, afgevoerd door de ambulance. Een enkeling al een keer of drie. Vijf waren behandeld voor alcoholverslaving, één voor cannabisafhankelijkheid.

Van een vijftal was bij de politie bekend dat ze zeer agressief worden door alcohol. Vrijwel alle verdachten gaven aan op de middag van de rellen te hebben gedronken. Eén een hele fles wodka. Een stuk of vijf zei te hebben geblowd. De gemiddelde leeftijd was 19. Alcohol blijkt een cruciale rol te hebben gespeeld op die avond. Zelfs in die mate dat je beter van Heinekenrellen dan van Facebookrellen kunt spreken. 85 procent van de arrestanten had gedronken en niet zo weinig ook. Er kwamen flessen drank mee naar Haren, kratten bier, plastic flessen met cola/mixdrankjes en vermoedelijk ook xtc en cannabis. De onderzoekers spraken conducteurs, jongeren, bewoners, AH-personeel, journalisten en agenten – bij feest hoort drank en dat had men waarneembaar bij zich. Als er iets is dat remmingen wegneemt en het gezond verstand versluiert, dan is het alcohol. In combinatie met drukte, spanning en een geladen sfeer ontstond er een kruitvat dat in Haren afging.

Als de samenleving overmatige alcoholconsumptie niet onder controle brengt, dan zullen zulke rellen dus blijven voorkomen. Die harde en duidelijke conclusie is volgens mij niet goed gehoord. Ook als de burgemeester en de politie hun zaken wél op orde hebben. Dus als ze de tv-satellietwagens wél op tijd wegsturen, de opruiers op Facebook wél tijdig platleggen met een maatregel, zoals in Schiedam. Als ze wel de politietactiek, inzet en uitrusting op orde hebben, wel voor afleiding en verzorging van het publiek hebben gezorgd.

Kortom, al die gezond verstanddingen doen, waar ze voor betaald worden. Dan nog is het gezag hulpeloos tegen een dronken feestmenigte. Op zomaar een kruispunt. Dat is de echte les van de Heinekenrellen in Haren.

De auteur is juridisch redacteur en schrijft hier over de rechtsstaat. Twitter: @folkertjensma