Gentherapie smeermiddel voor versleten gewrichten

De meeste 65-plussers krijgen ooit last last van artrose door kraakbeenslijtage in hun gewrichten. Onderzoekers in Houston hebben nu een gentherapie ontwikkeld die het kraakbeen herstelt (Science Translational Medicine, 13 maart).

Met een onschadelijk virus brengen zij het gen voor het eiwit lubricine in het gewricht. Dit eiwit werkt als smeermiddel in gewrichten, maar het blijkt ook het kraakbeen te herstellen. De behandeling werkt bij muizen. Als hij ook bij mensen aanslaat, is dat de eerste genezende therapie voor gewrichtsschade. Momenteel helpt alleen pijnstilling, en uiteindelijk de vervanging door een kunstgewricht.

Artrose is niet per definitie een ouderdomskwaal. Zij kan ook ontstaan door een infectie, een breuk of vervorming van het gewricht en door overbelasting, bijvoorbeeld bij extreem overgewicht. Steeds verdwijnt daarbij kraakbeen, het elastische weefsel dat ervoor zorgt dat de gewrichtsdelen soepel over elkaar heen kunnen glijden. Daaraan draagt ook het gewrichtsvocht bij, dat voor smering en schokdemping zorgt en het kraakbeen voedt. Lubricine is een belangrijk bestanddeel van dit vocht.

De kennis over lubricine ontstond bij patiënten met een zeldzame mutatie in hun lubricinegen. Kinderen die ermee worden geboren hebben artrose-achtige afwijkingen aan hun vingers. Toevoeging van extra lubricine aan versleten gewrichten zou artrose kunnen remmen, redeneerden de onderzoekers.

Hun eerste dierexperimenten deden ze bij muizen waarbij ze chirurgisch een knieletsel hadden aangebracht dat na een tijdje zeker artrose geeft. Kort na die beschadigende operatie injecteerden zij een onschadelijk virus in het gewricht waarin het gen voor lubricine was ingebouwd. De kraakbeencellen produceerden daarna een overmaat aan lubricine. De dieren kregen geen artrose. Sterker nog: ook op hoge leeftijd bleven ze van die ziekte gevrijwaard. Het kraakbeen in hun behandelde knie oogde als dat van een jonge muis. Lubricine helpt bij kraakbeenherstel, concluderen ze. De onderzoekers gaan hun experiment nu eerst bij grotere zoogdieren (paarden) herhalen, voordat ze deze gentherapie bij mensen gaan testen.

Huup Dassen