Brieven

Van een machtsgreep in Europa is geen sprake

Als twee hoogleraren staatsrecht schrijven over Europese ‘usurpatie’ en ‘machtsgreep’, dan is er iets om serieus te nemen (Opinie&Debat, 9 maart).

„Grondwet, staatsrecht en democratie zijn in Europa nog enkel carnaval”, zo besluiten Tak en Teunissen hun artikel. Waren ze even stilgestaan, dan hadden ze gezien dat hun wrok en hun gal tekenen van desoriëntatie zijn, niet van een dictatoriale Europese machtsgreep.

Men vergeet wel eens dat alle belangrijke besluiten in Brussel mede genomen zijn door Nederlandse bewindslieden.

Als minister Timmermans, die al jaren in Europa van de partij is, beaamt dat wij Europa zijn ‘binnengerommeld’, dan oogst hij in eerste instantie misschien de bonus van het medeleven. Maar tegelijk verliest de gewone man zijn vaste voet in de verandering en wordt de staatsrechtgeleerde bevestigd in zijn wantrouwen.

Het is niet gemakkelijk voor een minister om altijd te staan voor wat er eerder is besloten, in Brussel zomin als in Den Haag. Brussel is nog lastiger. Maar de regel is: het gezag moet staan voor wat het heeft teweeggebracht.

Dit geldt ook als is er gebreken zijn, want gebrekkig is nu eenmaal alles wat door de politiek wordt verricht. Het geldt alleen niet als er fundamentele en kwalijke fouten zijn gemaakt. Maar dan moet men daarvan niet terloops afstand nemen, maar met grote scherpte en met beperking. Anders wordt het hele politieke bedrijf met wantrouwen geïnfecteerd.

Wanneer de politici wegduiken voor Europa, verliezen wij daar ons houvast. Maar zodra de bewindslieden doen wat ze moeten doen, zijn onze hoogleraren staatsrecht en ook de gewone man weer op vertrouwd terrein, zelfs in Brussel.

W.T. Eijsbouts, J.H. Reestman

doceren Europees staatsrecht

Universiteit Leiden, Universiteit van Amsterdam

Decreet maakte bouw van Sint Petersburg mogelijk

In het artikel van Raymond van den Boogaard over Peter de Grote en diens hoofdstad Sint Petersburg (NRC Handelsblad, 9 maart) ontbreekt het opmerkelijke decreet van de tsaar, dat de stichting van die bijzondere stad mogelijk heeft gemaakt. In 1702 gaf hij buitenlanders vrije toegang tot het gesloten Rusland, en beloofde hij ze dat ze hun geloof op hun eigen manier mochten beleven. Dat was een revolutionaire oekaze in Rusland, waar de Russisch-orthodoxe kerk oppermachtig was, maar hij was nodig, omdat de tsaar voor het ontwerpen en bouwen van zijn nieuwe hoofdstad architecten en vaklieden uit heel Europa wilde werven. Die kwamen alleen als ze godsdienstvrijheid hadden. De tsaar hield woord, want uit het archief van de Hollandse kerk in Sint Petersburg blijkt dat die vanaf de vroege achttiende eeuw alle vrijheid kreeg om zich te ontwikkelen en dat de tsaar zelfs bereid was als doopvader op te treden van kinderen van Nederlandse ouders, onder wie ook bouwers. Zonder deze oekaze had de tsaar de eerste echte Europese stad niet kunnen bouwen.

C.H. Slechte

Schiedam

Een antenne voor mode

In DeLUXE-bijlage (NRC Handelsblad, 9 maart) zegt Lidewij Edelkoort: „Ik ben een antenne die de Zeitgeist opvangt.” Een aantal jaren geleden schreef ik twee boeken over kostuumgeschiedenis. Over Mode en Mensen eindigde ik met de uitspraak van Chanel: „La mode, c’est capter l’esprit du temps”. Mijn redacteur Henk Hoeks vertaalde dit met: „De mode is een antenne die de geest van de tijd opvangt”. Het is dus niet mevrouw Edelkoort die de antenne van de tijdgeest opvangt, maar het is de modewereld zelf. Het zijn grote modeontwerpers die om zich heen kijken en gestimuleerd door de mode-industrie de tijdgeest doorgronden.

Leontien van Beurden

Amsterdam