Kim is een herdershond die alleen blaft als China dat wil

Noord-Korea lijkt een losgeslagen schurkenstaat. Maar het is een voorspelbare pion van China in een machtsspel met de VS, vindt Sabine van Ameijden.

China laat Noord-Korea niet vallen. De Noord-Koreaanse leiders zijn Beijing niet tot last en brengen het niet in verlegenheid. Pyongyang blijft een essentiële bondgenoot. Uit nadere analyse van de machtsverhoudingen en gebeurtenissen op het Koreaanse schiereiland blijkt dat de toekomst van Noord-Korea erg voorspelbaar is.

Verre van een omslagpunt voor Beijing om eindelijk de alliantie met Pyongyang te verbreken, was de derde Noord-Koreaanse nucleaire test simpelweg een manier om China’s afschrikkingsbeleid in Oost-Azië tot uiting te brengen. China en de VS oefenen geen rechtstreekse politieke en militaire druk uit op elkaar, maar spelen een schaakspel waarbij Noord-Korea, Zuid-Korea en Japan als pionnen dienen. De hechte bondgenootschappen met Zuid-Korea en Japan dienen voornamelijk ter versterking van de Amerikaanse invloed in de regio. Tegelijkertijd voelt China zich geografisch omsingeld en hecht daarom veel waarde aan een Noord-Koreaanse bufferzone. Op momenten dat China zich bedreigd voelt, schakelt het Pyongyang graag in voor de beteugeling van de Amerikaanse ambities.

De timing van de gebeurtenissen vertelt ons wie de spanningen op het Koreaanse schiereiland regisseert. De Noord-Koreaanse satellietlancering eind 2012, de derde nucleaire test dit jaar en de dreiging van een vierde test zijn allemaal in verband te brengen met de Chinese reactie op de Amerikaanse activiteiten in Oost-Azië.

China bevindt zich middenin een machtsoverdracht en stoorde zich eraan dat de VS en Zuid-Korea geen enkel respect toonden voor de nieuwe Chinese regering, maar gezamenlijke militaire oefeningen aankondigden. Als waarschuwingssignaal liet China de Noord-Koreaanse dreiging los. Pyongyang beëindigde de inter-Koreaanse wapenstilstand, sloot de hotline met Zuid-Korea en dreigde met een preventieve nucleaire aanval. Als de VS niet bakzeil halen in een mate die China geruststelt, dan is een vierde nucleaire test voor Beijing slechts een druk op de knop.

Torpedo

In plaats van nog een test te riskeren zullen de VS de confrontatie ontwijken. Tegen de tijd dat de Chinese machtsoverdracht voltooid is op 17 maart zal het Zeslandenoverleg worden hervat. Deze onderhandelingen zullen niet leiden tot concrete stappen om Noord-Korea te denucleariseren. Het blijft een toneelspel voor betrokkenen om in een gunstig daglicht te komen.

Het machtsspel werd heviger door het zinken van het Zuid-Koreaanse marineschip ROKS Cheonan in 2010. Na een reeks van tegenstrijdige verklaringen van de Zuid-Koreaanse regering concludeerde een team van internationale experts onder leiding van Zuid-Korea dat een Noord-Koreaanse torpedo de oorzaak was. Pyong-yang ontkende heftig.

China houdt het erop dat de Cheonan is getroffen door een explosief van een bevriend vaartuig, want het zou nooit hebben toegestaan dat Noord-Korea zo’n daad van agressie zou plegen. Maar het Cheonan-incident leidde wel tot een kettingreactie van gewelddadige retoriek en vergeldingsacties, waaronder de beschieting van het Zuid-Koreaanse eiland Yeonpyeong acht maanden later. Voormalig Zuid-Koreaans president Lee Myung-bak werd nationaal bekritiseerd over zijn terughoudende reactie op die beschieting. Een mogelijke verklaring voor deze terughoudendheid is dat Noord-Korea toch onterecht de schuld van het zinken in de schoenen kreeg geschoven.

Nucleaire test

Daarnaast is het ongeloofwaardig dat een armoedig land als Noord-Korea zijn nucleaire wapens zonder hulp van buitenaf heeft ontwikkeld. Aangezien China baat heeft bij een Noord-Koreaans nucleair wapen heeft het waarschijnlijk een handje geholpen. We hoeven ook niet te vrezen dat Noord-Korea ooit op de knop zal drukken, want het bezit van nucleaire wapens is alleen effectief als afschrikking. Het daadwerkelijke gebruik tegen je vijand is zelfmoord.

De Noord-Koreaanse nucleaire dreiging komt China ook goed van pas in zijn dispuut rond de eilandgroepen in de Oost- en Zuid-Chinese Zee. Als Japan met de steun van de VS de druk opvoert bij het opeisen van de Diaoyu/Senkaku-eilanden instrueert China Noord-Korea een nucleaire bom te testen om daarmee Japan te ontmoedigen in dit dispuut. Tegelijkertijd plaatst deze situatie ook Zuid-Korea in een dilemma, want dat heeft de Amerikaanse steun nodig om zowel het eigendomsrecht van de Dokdo/Takeshima-eilanden te krijgen, als voor het adresseren van de nucleaire dreiging uit Noord-Korea.

China’s strategische belangen vereisen ook dat de Noord-Koreaanse economie een flinke inhaalslag maakt. Het idee is dat Noord-Korea geleidelijk het Chinese hervormingsmodel invoert. Een voorbeeld hiervan zijn de special economic zones langs de Chinese grens, die de Noord-Koreaanse versie van de Chinese industriestad Shenzhen moeten worden. Chinese staatsbedrijven besteden veel aandacht aan deze zones in de vorm van de ontwikkeling van infrastructuur en materiële en financiële investeringen.

Alle commentaren van de afgelopen weken veronderstellen dat Noord-Korea een, al dan niet irrationele, eigen koers vaart. Deze veronderstelling is echter vooral gebaseerd op onbewijsbare vermoedens van wat er in de hoofden van de Noord-Koreaanse leiding omgaat. Wie oog heeft voor de rivaliteit tussen China en de VS en de timing van acties en reacties, ziet een patroon, dat heel logisch is in een wereld gedreven door machtspolitiek.

In deze wereld is Noord-Korea voor China van essentieel strategisch belang. Ik voorspel dat om deze reden China zal blijven investeren in de ontwikkeling van de Noord-Koreaanse economie en militaire capaciteit. Gezien de gebeurtenissen van de afgelopen tijd is voor mij de enige logische verklaring dat Noord-Korea geen losgeslagen schurkenstaat is, maar de trouwe herdershond van Beijing, die blaft als China dat wil.