Anne was soms ook gelukkig

Janny van der Molen: Buiten is het oorlog. Ill. Martijn van der Linden. Ploegsma, 176 blz. € 16,95. 8+

Hoe vertellen we het onze kinderen? De vraag is al jaren hoe en niet of we hen al op jonge leeftijd over de verschrikkingen van de Holocaust vertellen. Misschien danken we dat wel aan Anne Frank. In Nederland hebben we nu eenmaal haar dagboek, haar goed geschreven onderduikgetuigenis. Als grotendeels intact gelaten historisch document is dat in staat de geschiedenis tot leven te wekken – en zeker als je met Anne haar leeftijd en dus pubermuizenissen deelt, is de mogelijkheid tot identificatie met het verleden groot.

Het dagboek werd al eerder naverteld, zoals Janny van der Molen ook doet in het nieuwe Buiten is het oorlog. Van der Molen maakte eerder boeken met historische portretten en volksverhalen – geen gewaagde literaire exercities, maar leerzaam en een beetje luchtig. ‘Ze probeerde zo goed mogelijk op te schrijven wat er gebeurd was, maar ook nog eens zo dat het leuk en interessant was om te lezen,’ schrijft ze over Anne Frank, maar dat lijkt evengoed haar eigen opvatting over geschiedsschrijven voor kinderen.

Want ook als de Holocaust haar onderwerp is houdt ze het ‘leuk en interessant’. Buiten is het oorlog houdt het kwaad lang op afstand – daarbij ook weer geholpen door wat Anne Frank al schreef. De Achterhuisbewoners mogen dan wel onderduiken omdat ze in de buitenwereld hun leven niet zeker zijn, ze kennen wel degelijk plezier. Anne speelt Monopoly, lost kruiswoordpuzzels op en voelt vlinders in haar buik voor haar leeftijdsgenoot in het Achterhuis, Peter van Pels.

Buiten is het oorlog, binnen zijn ze veilig – en soms domweg gelukkig. Van der Molen schrijft bovendien in de verleden tijd en voegt historiserende tussenhoofdstukjes in, en als ze vertelt over ‘die afschuwelijke nazi’s’ bedt ze haar informatie in in een alinea over de dappere helpers die hen van eten voorzagen. Boodschap: er waren ook nog goede mensen.

Wanneer de onderduikers worden opgepakt, wordt de relativerende beschermlaag om de harde werkelijkheid problematisch en dan lijkt Buiten is het oorlog zich even op moreel glad ijs te begeven. Op transport naar Westerbork geniet Anne ‘ondanks alles van de zon, van het licht, van alle kleuren’.

Martijn van der Linden maakte daarbij een van de grootste illustraties in het boek, van een nostalgische stoomtrein die in de geweldige ruimte verzonken is: groene weilanden, blauwe lucht, een Hollands molentje in de verte.

Maar Van der Molen schrijft door tot het bittere einde – tot Anne aan de tyfus overlijdt. Dat alle vrolijkheid dan uit het leven wegebt, is in de context van het boek een stijlbreuk, maar wel eentje die het net iets boven zichzelf uittilt.