Martel de vrouwen!

Alfred Hitchcocks genie als filmmaker staat niet ter discussie Maar zijn persoonlijke leven verdeelt filmfans al jaren Hij was geobsedeerd door zijn actrices en belaagde, intimideerde en vernederde zijn ‘Hitchcock-blondines’

Redacteur film

Onlangs dook een nieuwe website op: savehitchcock.com. Red Hitchcock? Waarvan? Niet van de vergetelheid, zoveel is zeker. Deze week gaat Hitchcock in roulatie, waarin de ‘Master of Suspense’ anno 1960 Psycho draait en tegelijk zijn innerlijke demonen en echtgenote Alma confronteert. Vorig jaar was er tv-film The Girl, waarin hij in de clinch ligt met de laatste echte Hitchcock-blondine, Tippi Hedren.

Het is weinig dode regisseurs gegeven: twee ‘biopics’ in zo’n korte tijd. Maar terwijl niemand zich een buil viel aan de tandeloze Hitchcock, wekte The Girl grote woede bij fans. Karaktermoord, zo heet het. The Girl werd gemaakt met de zegen van Tippi Hedren en biograaf Donald Spoto, zwart schaap sinds The Dark Side of Genius: The Life of Alfred Hitchcock uit 1983. Dat boek werd ervaren als dolkstoot.

Maar wie de kritieken terugleest, merkt dat ze Spoto’s expertise, research of zelfs interpretatie nauwelijks in twijfel trekken. Eerder struikelde men over Spoto’s toon en scherpe oordeel. Zo onderschreef The Times indertijd dat Hitchcock zijn ‘ontdekking’ Tippi Hedren had vernederd, of zelfs seksueel geïntimideerd. Maar dat liederlijke gedrag moest eerder een „droeve aanleiding voor meegevoel” zijn dan voor „puriteinse horreur”.Tenzij je Tippi Hedren heet.

Biograaf Tony Lee Moral tekende getuigenissen op van Hitchcock-blondines zoals Kim Novak (Vertigo), die ‘Hitch’ „nooit bizar zag doen”, of Eva Marie Saint (North by Northwest), die slechts „ultiem respect, vriendelijkheid en humor” ervoer.

Waarover is men het oneens? Niet over Hitchcocks genie als filmmaker. Vorig jaar kozen ’s werelds filmcritici Vertigo (1958) nog tot beste film aller tijden. Ook is het niet de kwestie of Hitchcock een aardig mens was. Op zijn best was hij een victoriaans gentleman, op zijn slechtst een vrekkige snob met sadistische neigingen. Hitchcock was een eenzame, angstige man die ooit zei „niet bang te zijn voor dit of dat, maar voor alles en iedereen”. De kalme boeddha die op lijzige toon schuine anekdotes debiteert, was een façade.

Hij bouwde zichzelf op tot merk en logo: een silhouet van een sneeuwpop, zwart-wit tenue, de broek tot het borstbeen opgetrokken. Zijn mythe groeide uit talloze cameo’s en interviews waarin hij journalisten aforismen en brokjes zelfanalyse toewierp. De eeuwige schooljongen die zijn angsten wegvrat, zijn sensualiteit verstopte in een harnas van vet, zijn seksuele frustratie sublimeerde in voyeurisme, fetisjisme en sadistische fantasieën over koele, onbereikbare blondines: het beeld is grotendeels door hemzelf opgebouwd.

Acteurs lieten hem onverschillig, actrices obsedeerden hem. Als zij dat toelieten, behandelde Hitchcock ze als paspoppen, onderwees ze, schokte ze met schuine moppen, controleerde hun privéleven. Kleden, kappen en kneden totdat ze zijn ideaal van de blonde, ongenaakbare ijsprinses benaderden. Die hij dan in zijn films onder het devies ‘torture the women’ belaagde, vernederde of drogeerde.

Hitchcock stuitte eind jaren 50 al op verzet van actrice Vera Miles, die uit de gratie raakte nadat ze zonder zijn toestemming zwanger was geworden. Maar met zijn laatste obsessie, Tippi Hedren, liep het echt fout. Hitchcock, barstend van zelfvertrouwen na Psycho, ontdekte het 31-jarige Zweedse model in reclames. Gebrek aan acteerervaring zag hij als pré: „Ze hoeft niets meer af te leren.” Hedren was van haar kant als alleenstaande moeder verguld met een zevenjarig contract voor 500 dollar per week. Hitchcock schonk haar de hoofdrol in The Birds.

Daarna liep het mis. Hitchcocks lessen, smoezelen, dineren en isoleren benauwde Hedren, ze probeerde hem te ontwijken. Waarna hij haar liet volgen en haar handschrift analyseren, hij fluisterde vieze limericks in haar oor, probeerde een tongzoen op de achterbank van een auto. Tijdens The Birds folterde hij haar met een dagenlange scène met fladderende vogels die haar bijna een oog kostte.

Hitchcock vroeg Hedren opnieuw in Marnie: over miljonair Mark Rutland (Sean Connery) die de frigide kleptomaan Marnie trouwt. Hitchcock ontsloeg de scenarist toen die weigerde een scène te schrijven waarin Rutland Marnie via verkrachting onderwerpt. „Als hij hem in haar steekt, wil ik de camera recht op haar gezicht”, citeert Hunter hem.

De laatste druppel was een treiterig bevel om voortaan seksueel beschikbaar te zijn. Hedren vertrok met slaande deuren. Hitchcock hield haar aan haar contract en jarenlang kwam ze niet aan de bak. Hedrens kapster stelt dat ze met Hitchcock had moeten spelen zoals Ingrid Bergman, die hem om haar vinger wond met roddels over haar liefdesleven. Actrice Louise Latham (Marnie): „Maakt een kerel avances, dan weet een slimme vrouw daar raad mee.” Hedren was te onschuldig, maar ook te ambitieus om echt een streep te trekken.

Het is geen verdediging waarmee je anno 2013 wegkomt. Hoe dan ook: na Hedren brak iets in Hitchcock. Zijn werk werd futloos en oubollig – Torn Curtain, Topaz, Family Plot – of naargeestig misogyn: Frenzy. Wie is Alfred Hitchcock? Kwestie van camerastandpunt wellicht. De kil manipulerende creep van The Girl sluit de smachtende lobbes van Hitchcock niet uit. Volgens Eva Marie Saint was elke Hitchcock-blondine „tijdelijk met hem getrouwd”. En elk huwelijk is anders.