Kopstuk van bloedig regime

Ieng Sary was een linkse intellectueel en voorman van de Rode Khmer. Door zijn dood verliest het Cambodjatribunaal nog meer aan betekenis.

Met de dood van ‘Broeder nummer 3’ is niet alleen een kopstuk van het moordzuchtige Rode Khmer-regime overleden. Het maakt ook het Cambodjatribunaal weer iets irrelevanter.

Het overlijden van Ieng Sary is geen verrassing. Hij was oud, 87, en verkeerde al tijden in slechte gezondheid. Het is nog onduidelijk waar hij aan is overleden, maar hij leed al jaren aan hoge bloeddruk en had ook hartproblemen.

De laatste tien dagen van zijn leven bracht Ieng Sary ernstig verzwakt door in het ziekenhuis en niet meer in de rechtszaal waar hij zich moest verantwoorden voor zijn leidende rol bij de Rode Khmer. De man die ooit geschiedenis doceerde op een middelbare school werd ervan verdacht genocide, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid te hebben gepleegd in de periode 1975-1979. In die jaren kwamen circa 1,7 miljoen Cambodjanen om tijdens het bewind van de Rode Khmer, de beweging die hij samen met Pol Pot (broeder nummer 1 en leider), Nuon Chea (broeder nummer 2 en ideoloog) en enkele anderen oprichtte.

Na de middelbare school trok Ieng Sary naar Parijs, waar hij studeerde aan het prestigieuze Institut d’études politiques. In het Frankrijk van de jaren vijftig kwam hij in contact met extreemlinkse ideologieën. Ieng Sary werd lid van de Franse communistische partij maar smeedde in Parijs ook banden met linkse Cambodjanen. De Parijse kliek vormde de leiding van de Rode Khmer, toen de communisten in 1975 na hun zege in de burgeroorlog de macht hadden gegrepen.

In het schrikbewind dat volgde, diende Ieng Sary als minister van Buitenlandse Zaken en was daardoor voor de buitenwereld een belangrijk gezicht van een van de meest wrede dictaturen uit de moderne geschiedenis. De Rode Khmer beoogde een egalitaire en agrarische samenleving, waar intellectuelen en hoogopgeleiden uitgehongerd en gemarteld werden in heropvoedingskampen op het platteland. Als onderdeel van de partijtop wist Ieng Sary niet alleen wat er gebeurde, hij gaf ook leiding aan de gruwelijkheden, stellen de aanklagers van het Cambodjatribunaal.

Onder internationale druk werd Ieng Sary op 12 november 2007 alsnog gearresteerd en voorgeleid als een van de vijf verdachten die terecht moesten staan voor het Cambodjatribunaal. Tijdens de oprichting werd het tribunaal als baanbrekend gezien. In tegenstelling tot de Rwanda- en Joegoslaviëtribunalen werd het Cambodjatribunaal gevestigd in het land waar de misdaden begaan waren en niet in het buitenland. Ook werd er gebruik gemaakt van een combinatie van nationale en internationale rechters. Doel was om te zorgen dat het gevoel van rechtvaardigheid onder de Cambodjanen vergroot werd.

Inmiddels is duidelijk dat het tribunaal mislukt is. In vijf jaar tijd is in slechts één zaak uitspraak gedaan. Kang Kek Iew, de 70-jarige oud-directeur van de S21-gevangenis, werd tot 35 jaar cel veroordeeld. De rechters oordeelden dat de vrouw van Ieng Sary in te slechte gezondheid verkeerde om terecht te staan. Het tribunaal is de afgelopen jaren vaker in het nieuws geweest in verband met corruptie, geldgebrek en stakend personeel dan dat er inhoudelijks iets te melden viel.

Er lopen nog twee zaken bij het tribunaal, een tegen partijideoloog Nuon Chea (86) en de ander tegen het 81-jarige oud-staatshoofd Khieu Samphan.