Heel Latijns-Amerika juicht, maar de Kerk heeft het er steeds moeilijker

In Latijns-Amerika wonen de meeste katholieken. Maar de Kerk verliest aanhang, door welvaart en concurrentie van andere christelijke groepen. „Door alle schandalen stappen mensen over op andere religies.”

„Dat God onze nieuwe paus moge zegenen!” Onder applaus besluit priester Juan Carlos Silva, gekleed in een paars-gouden kazuifel, de avondmis in de kathedraal van Caracas. In Venezuela en de rest van Latijns-Amerika is gisteren verrast en blij gereageerd op de witte rook voor de Argentijn Jorge Mario Bergoglio, de eerste paus ooit uit het continent.

Paus Franciscus moet nieuwe liefde wekken voor een geloof dat onder druk staat. Van de ruim 1 miljard katholieken wonen de meesten in Latijns-Amerika: 43 procent. Maar de Kerk verliest aanhang door vrijere normen, welvaart en de fanatieke wervingscampagnes van nieuwe christelijke stromingen.

De toestand in het thuisland van de nieuwe paus is tekenend. Meer dan driekwart van de Argentijnen noemt zich katholiek. Met ruim 31 miljoen gelovigen staan ze bijna in de top- tien van grootste katholieke landen. Maar het aantal actieve kerkgangers daalt en het vroeger conservatieve land wordt steeds liberaler. Twee jaar geleden is het homohuwelijk goedgekeurd in Argentinië, als eerste land van Latijns-Amerika. Kardinaal Bergoglio voerde fel verzet. Abortus is nog altijd verboden, maar een groeiend aantal Argentijnen wil legalisering, zeker in het geval van verkrachting of ernstige afwijkingen van het ongeboren kind.

Gisteren gingen toch tienduizenden Argentijnen naar de kerk, zwaaiend met de nationale vlag en plaatjes van de Maagd van Luján, patroonheilige. „Om in je arm te knijpen, niet te geloven, er zijn sublieme momenten in het leven”, zei bisschop Joaquín Sucunza volgens persbureau AP in de kathedraal van Buenos Aires.

In heel Latijns-Amerika is met trots gereageerd. De Cubaanse president Raùl Castro stuurde gelukwensen. ‘Lang leve Franciscus I!’, liet zijn Ecuadoriaanse ambtgenoot Rafael Correa weten. De aartsbisschop van San Salvador, José Luis Escobar, zei „bijzonder blij” te zijn dat „onze God Zijn oog heeft laten vallen op Latijns-Amerika, en we zijn bijzonder dankbaar jegens God, omdat we een Latijns-Amerikaanse paus hebben”.

Op straat waren gelijke geluiden te horen. „Iemand uit Latijns-Amerika staat meer open voor anderen, dan een Europeaan die meer in zichzelf is gekeerd”, zei een 75-jarige Chileense gelovige voor de Metropolitan Kathedraal in Santiago. „Deze verandering zal zeer belangrijk blijken voor Latijns-Amerika”. Alleen voor Brazilianen had de keuze een bittere bijsmaak. Hun kardinaal Odilo Scherer was een van de favorieten. Hulpbisschop Leonardo Steiner in de hoofdstad Brasilia zei dat zijn land heel blij is dat buiten Europa is gekeken: „Argentinië is ons buurland, ook al hebben we soms ruzie over voetbal.”

In Caracas hoorde kerkganger Oswaldo Herrera het nieuws pas toen hij naar de mis ging. Zo erg was hij nog bezig met het overlijden de vorige week van president Hugo Chávez. „Ik ben heel blij dat het een Argentijn is. Dit is een kans voor heel Latijns-Amerika. De nieuwe paus kent ons.” Paus Franciscus moet de katholieke kerk weer „puur maken en verenigen achter Christus”, zegt de 53-jarige Herrera. „Door alle schandalen stappen mensen over op andere religies. Groepen die geloven in hekserij en die dieren offeren. Dat kan niet.”

Na de avondmis erkent priester Juan Carlos Silva (40) dat de Katholieke Kerk het moeilijk heeft in Latijns- Amerika. Ironisch omdat het een miljoenengeloof is. „De Katholieke Kerk is massaal. Het is lastig dezelfde persoonlijke aandacht te geven als de kleine, nieuwe stromingen.”

De meest bedreigende nieuwkomer is het ‘pentacostalisme’, in Nederland bekend als de pinksterbeweging. De christelijke stroming bestaat nog maar ruim honderd jaar en heeft wereldwijd al bijna 280 miljoen volgelingen. Bijna een derde woont in de VS en Latijns-Amerika, zegt Amerikaans onderzoeksbureau Pew.

Dan zijn er nog lutheranen, baptisten, mormonen, jehova-getuigen en tientallen kleine religies die de Katholieke Kerk beschouwt als sekten. „Met de grote stromingen hebben we goede banden”, zegt priester Silva in Caracas. „Maar tussen de kleine groepen zitten fanatici die ons willen aanvallen.”

De Katholieke Kerk moet de straat op, net als de concurrerende christelijke stromingen in Latijns-Amerika, zegt Silva. Huis-aan-huis aankloppen, de bijbel uitleggen, mensen dopen. Veel landen zijn al ‘parochiale missies’ begonnen. Kerkgangers, niet priesters, zoeken nieuwe gelovigen in hun omgeving.

Paus Franciscus I gaat deze aanpak waarschijnlijk bevorderen. De als bescheiden bekend staande Jezuïet trok vaak arme wijken in om te praten over het geloof. Hij zal de 400.000 priesters in de wereld aanmoedigen naar buiten te gaan om meer zielen te winnen, zei Bergoglio’s biograaf Sergio Rubín tegen AP. In Caracas zijn Jonathan Medina (33) en zijn vriendin Shelayce Lugo (35) naar de mis geweest. Hij gaat drie of vier keer per week, zij „af en toe”. Ze hopen dat Franciscus op Johannes Paulus II lijkt. Medina: „Dat was de beste paus ooit. Hij praatte met het volk.”