Franciscus I, een sobere paus

De Argentijnse jezuïet Jorge Mario Bergoglio, gisteren gekozen tot paus Franciscus I, vanmorgen op de trappen van Santa Maria Basiliek. Daar droeg hij vanmorgen zijn eerste mis als paus op. Foto Reuters

Een Argentijn. Een jezuïet. En ook nog met een naam die geen enkele paus voor hem heeft durven aannemen, omdat die zulke ongekende verwachtingen wekt: Franciscus. Jorge Mario Bergoglio, de aartsbisschop van Buenos Aires die gisteravond tot paus is gekozen, is 76 jaar. Maar ondanks zijn hoge leeftijd rekenen velen op grote veranderingen binnen een door misbruikschandalen en intriges geplaagde kerk.

Het aantreden van de eerste niet-Europese paus draagt er ongetwijfeld toe bij van de katholieke kerk nog meer een echte wereldkerk te maken. Ook in Azië en Afrika zijn ze blij met de komst van een niet-Europese paus, waardoor het blikveld van het Vaticaan wordt verruimd. En al helemaal in Latijns-Amerika, waar zo’n veertig procent van de 1,2 miljard katholieken woont.

En dan: Franciscus I. Het werd even stil op het Sint Pietersplein toen de naam van de nieuwe paus vanaf het balkon werd bekendgemaakt. Bergoglio stond niet in de toptien van papabili. En tegen de imponerende achtergrond van de Sint Pieter, met kardinalen in het rood die toekeken vanachter de hoge ramen, is het even wennen aan de naam Franciscus. Die verwijst naar Franciscus van Assisi, de in 1226 overleden heilige die symbool staat voor soberheid en compassie met de armen. De legende wil dat de heilige zich liet leiden door een droom waarin God hem vroeg zijn kerk weer op orde te brengen.

Toen de implicaties van deze keuze doordrongen, lichtten de ogen van veel mensen op. „Hier gaat nu echt iets gebeuren”, zeiden Spaanse, Amerikaanse en Filippijnse seminaristen tegen elkaar. Italianen stootten elkaar aan: hij heeft zich naar onze nationale patroonheilige genoemd. Enthousiast scandeerde het volgestroomde plein „Francesco, Francesco’’ toen Bergoglio hen in vlekkeloos Italiaans met een ontspannen „Broeders en zusters, buona sera” had begroet.

„De kardinalen zijn de nieuwe paus bijna aan het einde van de wereld gaan zoeken”, zei hij met een lach. Om daarna te onderstrepen dat hij een weg van „broederschap en liefde” op wil gaan – een verwijzing naar Franciscus van Assisi. Meteen al werd duidelijk dat Bergoglio een andere stijl brengt in het Vaticaan. De traditie wil dat de paus de menigte de zegen geeft. Dat deed hij ook. Maar eerst vroeg hij al die tienduizenden die hun mobieltjes naar hem ophieven voor een eerste foto, om even voor hem te bidden. Ter plekke, in stilte. Om hem kracht te geven. Het werd doodstil op het propvolle plein.

Bergoglio heeft conservatieve opvattingen, dus wijzigingen in de stellingname in morele kwesties zijn niet meteen te verwachten. Maar zijn komst betekent niet alleen een verandering van stijl. Dat hij ook de curie wil hervormen, overeenkomstig de wens van veel niet-Italiaanse kardinalen, is wel zeker. Niet zo lang geleden waarschuwde hij dat de kerk te veel in zichzelf gekeerd is. „Tussen een kerk die een ongeluk krijgt op straat en een kerk die ziek wordt omdat ze alleen maar aan zichzelf refereert, prefereer ik zonder aarzelen de eerste.” Zulke uitspraken geven lucht en bieden ruimte, in Rome en elders in de katholieke kerk.

Bergoglio vroeg in zijn eerste balkonscene de mensen hardop een Onze Vader en een Weesgegroetje met hem te bidden voor zijn voorganger, Benedictus XVI. Maar het contrast tussen de twee is groot. Op het conclaaf van 2005 was Bergoglio de belangrijkste tegenkandidaat. Hij overtuigde toen in de lunchpauze na de derde stemming zijn aanhangers om op Ratzinger te stemmen.

Over hoe de stemming nu is verlopen, is nog weinig bekend. Dat Bergoglio al in de vijfde ronde werd gekozen, suggereert dat hij meer is dan een compromiskandidaat. De Amerikaanse kardinaal Timothy Dolan vertelde tegen journalisten dat er een applaus uitbrak toen Bergoglio de vereiste meerderheid van 77 stemmen had gehaald, en dat het tellen daarvoor werd onderbroken.