Tovenaar trippelt zonder rode muiltjes door Oz

De tovenar van Oz (James Franco) of reis met de witte heks Glinda (Michelle Williams)

Oz the Great and Powerful. Regie: Sam Raimi. Met: James Franco, Michelle Williams, Mila Kunis, Rachel Weisz. In: 116 biospcopen.

Wat ligt er aan het eind van Yellow Brick Road? Zo’n miljard dollar bioscooprecette, hoopt Disney, plus een filmserie waarmee je jaren vooruit kan. Met Oz, the Great and Powerful troeft Disney de concurrentie af: in Hollywood circuleerden er zo’n acht projecten over Frank Baums’ kinderboek The Wonderful Wizard of Oz uit 1900. Disney gaf gas na het succes van Alice in Wonderland (2010), dat hetzelfde recept volgde: een antiek, sterk ‘merk’, visueel toverwerk in 3D en massieve marketing.

Disney heeft oude banden met Oz. In 1937 snaaide studio MGM de rechten voor de neus van Walt Disney weg: in 1954 kocht hij wel de rechten op dertien andere Oz-boeken. Daar bleef het bij: na de discoremake The Wiz (1979) met Diana Ross en Michael Jackson flopte in 1985 Disneyfilm Return to Oz. Nu is Oz weer rijp voor recycling.

Probleem is dat het ‘merk’ niet langer op het boek, maar op de verfilming uit 1939 leunt, met Judy Garland als boerenmeisje Dorothy dat van monochroom Kansas naar Technicolorland Oz wordt geblazen om daar lessen te leren als ‘There's no place like home’. Dat boek is nu publiek domein, maar de film zit in de catalogus van Warner Bros, die waakt over het copyright op iconen als de rode muiltjes van Dorothy.

Muiltjes zijn gelukkig overbodig in een ‘ontstaansfilm’ over de tovenaar van Oz, de leider die Emerald City met trucage en special effects tot het goede aanzet - ongeveer zoals Hollywood zichzelf ziet. Hier en daar weet een knipoog naar de film uit 1939 de juristen van Warner Bros te passeren. Zo is Kansas, waar Oz begint als kermisgoochelaar, opnieuw monochroom en plat; in droomland Oz gaat de toverdoos open en wordt het beeld breed, kleurig en diep.

In Oz, the Great and Powerful moet een schelmse versierder de wereld redden die hij met zijn egoïsme op de rand van de afgrond bracht. Waar de Oz-boeken hameren op zelfvertrouwen als basis voor succes, leert de held nu dat succes ook niet alles is. Het levert een boeiender verhaal op dan het wezenloze Alice in Wonderland, dat al zijn fantasie in beelden stak. Wel mist de film ‘star power’: de wazig-charmante James Franco was derde keus na Robert Downey jr. en Depp. Maar een film die draait om visueel vuurwerk kan ook zonder superster.