Soldaat voor Duitsland die Führer wilde vermoorden

De laatste man uit groep die Hitler in 1944 wilde vermoorden, is overleden. In de politiek zijn emoties doorslaggevend, wist hij.

Ewald von Kleist Foto AP

Gisteren werd bekend dat Ewald von Kleist, de laatste samenzweerder tegen Adolf Hitler uit de groep rond Claus Schenk von Stauffenberg, afgelopen vrijdag is overleden. Hij werd negentig jaar.

Von Kleist, die stamde uit een van de oudere Pruisische families, werd na de oorlog uitgever en was in 1962 de grondlegger van de Munich Security Conference (MSC), die uitgroeide tot een belangrijke internationale ontmoetingsplaats voor hoofdrolspelers op het gebied van defensie- en veiligheid.

Kleist was in de Tweede Wereldoorlog als luitenant bij de infanterie een fel tegenstander van Hitler. Al voor de oorlog, in 1939, had hij in Engeland tevergeefs aangeklopt voor hulp bij een staatsgreep.

In het voorjaar van 1944 was hij betrokken bij de voorbereiding van een zelfmoordaanslag tegen Hitler. Toen hij tevoren zijn vader om advies vroeg, wendde deze zich af naar het raam om zijn emotie te verbergen en zei: „Je moet het doen. Wie op zo’n moment tekortschiet, wordt zijn leven lang niet meer vrolijk.”

Kleist zou een bom laten ontploffen als Hitler nieuwe militaire uniformen kwam inspecteren. Maar de inspectie werd afgelast nadat de nieuwe uniformen bij een bombardement waren vernietigd.

Toen Stauffenberg op 20 juni 1944 een bomkoffer liet ontploffen bij een stafbespreking van Hitler in het hoofdkwartier Wolfsschanze, stond Kleist met manschappen klaar om slag te leveren met de SS. De aanslag mislukte: vanwege de hoge temperatuur werd de beraadslaging niet in de bunker gehouden maar in een houten barak, waardoor de vernietigingskracht van de bom minder was dan gedacht. Hitler raakte slechts lichtgewond.

Honderden deelnemers aan de samenzwering werden gedood. Kleist werd gevangen genomen, 32 keer verhoord, maar weer vrijgelaten. Hij hield vol dat hij door het toeval aanwezig was in het hoofdkwartier van de Wehrmacht, het zogeheten Bendlerblock, van waaruit Stauffenberg opereerde. Kleist werd vrijgelaten, mogelijk omdat de geheime dienst, de Gestapo, hoopte dat hij contact zou zoeken met medestanders.

In plaats daarvan liet hij zich door een bevriende officier een vals marsbevel naar het front in Italië verstrekken. Daar liep hij over naar de Amerikanen.

Tegen Die Welt zei hij drie jaar geleden dat de aanslagen van 11 september 2001 geen game changer waren. „Veel is anders geworden. Maar niet alles is veranderd. In de politiek speelt het verstand slechts een onderschikte rol. Het meest doorslaggevend zijn de emoties.”