PvdA bederft feestje van eigen kabinet

In een paar dagen tijd had de PvdA drie keer kritiek op de eigen coalitie. Vooral de dreigende obstructie in de senaat ging ver.

Een formaliteit – dat had het moeten worden, de stemming gisteren in de Eerste Kamer over een belangrijk deel van het woonakkoord. Het liep anders. Het kabinet haalde weliswaar een krappe meerderheid voor de inkomensafhankelijke huurverhoging (37 stemmen voor, 36 tegen). Maar het feestje van de eerste ingrijpende wet die Rutte II kan doorvoeren, werd bedorven door de pas aangetreden PvdA-senator Adri Duivesteijn. Die liet weten het woonakkoord „onvoldoende doordacht” te vinden. Zijn toorn richtte zich op de ‘verhuurdersheffing’ van 1,75 miljard die de het kabinet wil opleggen aan de woningcorporaties – een onderdeel dat later dit jaar door de Eerste Kamer moet.

Duivesteijns kritiek was het derde ‘oppositionele’ geluid van de PvdA in een paar dagen tijd. Eerder eiste Kamerlid Khadija Arib dat de VVD het pardon voor minderjarige uitgeprocedeerde asielzoekers ruimer toepast en schaarde haar partijgenoot Myrthe Hilkes zich achter een anti-rookwebsite die enkele VVD’ers aan de schandpaal nagelt als tabakslobbyisten.

Over deze kwesties – asielbeleid, rookbeleid – verschilt de PvdA van mening met de VVD. Waar de onenigheid het kabinet niet in gevaar brengt, is die ruimte er ook.

De dreigende obstructie van Duivesteijn was van een andere orde. Natuurlijk, het staat hem als senator vrij om kanttekeningen te plaatsen. En Duivesteijn, oud-Tweede Kamerlid, staat in Den Haag bekend als een gehaaid politicus: niet voor niets koos hij zijn maidenspeech (die niet geïnterrumpeerd mag worden) om zijn kritiek op het kabinetsplan te spuien. Maar met zijn actie bracht hij minister Stef Blok (VVD, Wonen) wel in verlegenheid. En hij irriteerde D66 en ChristenUnie, de partijen met wie Blok de vorige maand met pijn en moeite een woonakkoord sloot en van wie – nog belangrijker – het kabinet straks mogelijk afhankelijk is voor het uitvoeren van de rest van het regeerakkoord. „Dit legt een hypotheek op toekomstige akkoorden”, liet D66-leider Alexander Pechtold meteen weten. Arie Slob (ChristenUnie) voegt daar vandaag aan toe: „Als de regeringspartijen zo omgaan met afspraken die ze maken, staan ze straks echt alleen”.

De irritatie van D66 en ChristenUnie kan functioneel zijn. Stennis schoppen verstevigt de onderhandelingspositie. VVD en PvdA zeggen zich geen zorgen te maken. Maar er is intern wel ergernis over het rommelige beeld dat opnieuw is ontstaan rond de coalitie. Minuten nadat gisterochtend bekend werd dat Duivesteijn wilde gaan dwarsliggen, hing premier Mark Rutte al aan de lijn met Diederik Samsom: hoe moest dit worden uitgelegd aan de partners van het woonakkoord? Samsom belde daarna direct Pechtold.

Twee weken geleden zorgde PvdA-leider Samsom voor ongenoegen bij de oppositie, de coalitiepartner én sommige PvdA-bewindslieden door in Pauw & Witteman vooruit te lopen op de extra bezuinigingen die het kabinet twee dagen later pas zou aankondigen. Vicepremier Lodewijk Asscher liet Samsom de volgende ochtend meteen weten dat hij niet gelukkig was met diens optreden, bevestigen ingewijden.

Met het woonakkoord komt het wel goed, zeggen ze binnen de coalitie: uiteindelijk zal de PvdA in de Eerste Kamer gewoon instemmen. Maar het opstootje rond Duivesteijn laat opnieuw zien in wat voor lastige positie Rutte II zit. Voor het sluiten van een sociaal akkoord en het verkrijgen van oppositionele steun is het kabinet van zoveel spelers afhankelijk, dat één dwarsligger de boel al aan het wankelen kan brengen. Zelfs een senator die per ongeluk een verkeerde stem uitbrengt. Joyce Sylvester (PvdA) riep aan het eind van een lange dag in de Eerste Kamer heel hard dat ze ‘tégen’ de inkomensafhankelijke huursverhogingen is. Ze kon nog net op tijd gecorrigeerd worden door haar fractie.