Opnieuw wijziging van grondwet in Hongarije

Vijf vragen over //

Het parlement in Boedapest nam maandag een omstreden herziening van de grondwet aan. Het was de vierde keer dat de grondwet, die pas sinds 2011 van kracht is, ingrijpend werd gewijzigd. De conservatieve regeringspartij Fidesz voert de wijzigingen door. Het amendement op de grondwet werd maandag met 265 tegen 11 stemmen aangenomen.

Wat houdt de herziening in?

Een van de belangrijkste wijzigingen is de forse inperking van de macht van het Constitutioneel Hof. Voortaan mag het kritische Constitutioneel Hof alleen nog beoordelen of er bij wetgeving procedurele fouten zijn gemaakt. De inhoud van wetten mag het niet meer wegen. Eerdere vonnissen van het Hof worden ongedaan gemaakt. De hoogste rechters kunnen alleen nog verwijzen naar jurisprudentie ná 2011, toen Fidesz voor het eerst de grondwet wijzigde.

Hoe kan dit gebeuren?

Doordat de conservatieve Fidesz-partij een absolute meerderheid heeft in het parlement kunnen grondwetswijzigingen razendsnel en zonder overleg met de oppositie worden doorgevoerd. De snelheid maakt het moeilijker voor zowel Hongaren als niet-Hongaren om zich met het proces te bemoeien en daar een oordeel over te hebben. De sociaal-democratische oppositiepartij MSZP nam uit protest geen deel aan de zitting. De parlementariërs legden blaadjes met uitroeptekens op hun zetels en hingen zwarte vlaggen uit de ramen van hun kantoren.

Wat is het gevolg?

De hoogste rechters manifesteerden zich de afgelopen tijd als de laatste nog onafhankelijke controle op de macht in Hongarije. Hun macht is nu ingeperkt.

Heeft de EU geprobeerd dit tegen te houden?

Vrijdag nog belden de voorzitter van de Europese Commissie José Manuel Barroso en de voorzitter van het Europarlement Martin Schulz met premier Orbán om hem te wijzen op de Europese normen voor democratie en rechtsstaat. De Raad van Europa, de Europese mensenrechtenwaakhond, deed een oproep aan het Hongaarse parlement om de stemming over de grondwet uit te stellen, zodat de juristen van de Raad nog advies konden uitbrengen. Volgens de fractievoorzitter van de Fidesz-partij is het niet aan buitenlanders om te vertellen wat het Hongaarse parlement moet doen.

Wat kan de EU doen?

De mogelijkheden voor de EU om in te grijpen in Hongarije zijn beperkt. In het EU-verdrag staat een procedure om regeringen die de rechtsstaat niet respecteren, tot de orde te roepen. In laatste instantie kan de lidstaat zijn stemrecht in Brussel verliezen. Het Europees Parlement dreigt deze ‘artikel 7’-procedure tegen Hongarije in gang te zetten. Maar de drempel is hoog: viervijfde van de lidstaten moet het ermee eens zijn.

De Europese Commissie kan ook juridische procedures in gang zetten als een land specifieke EU-wetgeving schendt. Maar het EU-recht bestrijkt niet alle terreinen van de politiek.