Gluur mee naar parende paradijsvogels, met Tims ‘leafcam’

Cornell University presenteert op YouTube unieke beelden van de paringsdans van verschillende soorten paradijsvogels.

Tien jaar geleden kreeg Tim Laman van de redactie van National Geographic opdracht paradijsvogels te gaan fotograferen op Nieuw Guinea. Hij zocht een expert die hem kon helpen de juiste vogels te vinden en vond de ornitholoog Ed Scholes, nu Cornell University maar toen nog bij de Universiteit van Kansas. Er ontstond een duurzame samenwerking. Acht jaar hadden ze nodig om alle 39 soorten paradijsvogels op de foto te zetten.

De diversiteit onder paradijsvogels is verbluffend. De ene soort heeft een extreem lange staart, de andere curieuze kopveren, weer een ander heeft uitzinnige kleuren of spreidt zijn vleugels zo dat hij in een heel ander wezen lijkt te veranderen. Overigens zien alleen de mannetjes er opvallend uit. Dit is vrijwel zeker een gevolg van seksuele selectie: de vrouwtjes kiezen het mannetje met het opvallendste uiterlijk of gedrag. Die eigenschappen worden doorgegeven aan de volgende generatie, en zo worden de kenmerken waar de vrouwtjes voor vallen, versterkt.

Tim Laman is behalve fotograaf een expert in het beklimmen van bomen. In de boomtoppen speelt zich de paringsdans af van de Grote Paradijsvogel. Om de Grote Paradijsvogel op heterdaad te betrappen, lokaliseerde het duo eerst de boom waarin de mannetjes zichzelf stonden aan te prijzen. In een naburige boom bouwde Laman op dertig meter hoogte een waarneemhut. In de ‘display tree’ waar de balts plaatsvond installeerde hij bovendien een ‘leafcam’, een camera verpakt in boombladeren die hij via een computerkabel vanuit de boom ernaast kon bedienen. Zo kwam hij tot het ultieme shot, waar hij al jaren van droomde: een pronkende paradijsvogel met op de achtergrond een uitzicht over kilometers regenwoud.

Een mooi overzicht van hun werk geeft het duo in een lezing van een half uur bij National Geographic, ook op YouTube.

Scholes en Laman willen nu video’s maken van de balts van alle 39 soorten, gezien vanuit het standpunt van het vrouwtje. Wat het vrouwtje ziet is immers bepalend voor haar keuze, en daarmee voor de verdere evolutie van haar soort. Bij paradijsvogels van het geslacht Parotia hebben Scholes en Laman al ontdekt dat dit standpunt groot verschil maakt. Een bepaalde pose van het mannetje deed onderzoekers altijd denken aan een ballerina, omdat ze positie kozen op de grond, waar het mannetje zijn dans uitvoert. Maar het vrouwtje observeert de dans van het mannetje vanaf een tak, en zij blijkt vooral een soort knipperlicht te zien. „Een compleet nieuwe ontdekking, en voor ons een schok”, aldus Scholes bij National Geographic.

De video is te zien op nrc.nl/wetenschap