Foto’s van liefde wekken zelden de lust

De expositie ‘From Holland with Love’ toont een overzicht van de Nederlandse fotografie en videokunst. De focus ligt op de jaren negentig.

Ed van der Elsken: zelfportret met vrouw (1971)

From Holland with Love in het Nederlands Fotomuseum is een reprise van een tentoonstelling die een jaar geleden al te zien was op de foto- en videokunstbiënnale in Luik. ‘From Holland’ was daar waarschijnlijk zeker zo belangrijk als ‘with love’. Al het getoonde werk heeft weliswaar iets met de liefde te maken, maar het is ook duidelijk dat de samenstellers op die internationale manifestatie de huidige stand van zaken in de Nederlandse fotografie en videokunst wilden laten zien. Of eigenlijk – en dat is merkwaardig – die van een jaar of vijftien geleden. Want Paul Kooikers fotoserie Hunting and fishing dateert uit 1999, Martine Stigs reeks After (vijf foto’s van stellen direct na de seks) en de video Love Bites van het duo Komen & Murphy zijn van 1998, Hedy Honigmann maakte haar documentaire O Amor Natural in 1996. En Koos Breukel legde het leven van zijn zieke collega-fotograaf Eric Hamelink vast tussen 1989 en 1995.

Maar goed: de liefde. ‘Liefde in beeld en liefde voor het beeld’ luidt de ondertitel, maar dat is zo’n ruim thema dat je er eigenlijk alles onder kunt scharen. Vandaar natuurlijk dat Breukels serie over de aftakeling van Hamelink mag meedoen, al getuigt die strikt genomen van de liefde die vriendschap heet. Maar in de meeste andere werken gaat het toch over de liefde in engere zin.

Een van de twee recentere bijdragen is een grote verzameling bruidsfoto’s (2011), via het internet verzameld door het collectief Useful Photography. Uit die collage blijkt voortdurend hoe clichématig de meeste trouwreportages zijn. Er zijn groepjes foto’s van de gedekte tafels voor aanvang, van trouwauto’s behangen met strikken en bloemstukken, van de erehaag buiten de kerk met confetti en zeepbellen (rijst is blijkbaar uit de mode), van de Kus, het aansnijden van de taart, de eerste dans. Het zijn steeds dezelfde aktes van hetzelfde toneelstuk.

Wat Paul Kooiker in Hunting and fishing weergeeft, gaat aan dat toneelstuk vooraf. ‘De jacht op de vrouw door de man’, heet het in de begeleidende tekst. Weer een cliché. Tien onscherpe foto’s van naakte vrouwen in de duinen, op de rug gezien, meestal wegrennend. En wat er na de verbintenis fout kan gaan, vertellen Komen & Murphy in hun videowerk – een fotostrip met een geluidstrack. Een jongen en een meisje zitten elkaar een poosje in de weg en dan klinkt de ultieme soap-zin: ‘We have to talk.’ Blijkt dat hij een ander heeft. Even later zingt Elvis You never walk alone terwijl het meisje eenzaam langs de zee loopt – net zo out of focus als Kooikers naakten in de duinen, want het is natuurlijk wel kunst. Kunst die speelt met kitsch. Typisch jaren negentig.

Net als je denkt dat er veel te zeggen is voor een vrijgezellenbestaan, zijn daar verreweg de oudste foto’s op de tentoonstelling: die uit Ed van der Elskens postuum uitgegeven boek L’Amour. Een uitstapje naar de jaren vijftig. Vrienden en bekenden van de fotograaf, onder wie Vinkenoog, Appel en Campert met hun vriendinnen, allemaal nog piepjong. Meestal in Parijs. Je zou zeggen: weer een cliché. Koltruien en jazzkelders, dat werk. Maar afgezien van kapsels en kleding (voorzover aanwezig) zijn die stellen van Van der Elsken helemaal niet zo Parijs en niet zo jaren vijftig.

Het zijn jonge mensen zoals je ze nu nog steeds ziet, gelukkig en ontspannen in elkaars gezelschap. In het café, op straat, in bed of bad. Hun omgang met naaktheid zal indertijd behoorlijk vrijzinnig zijn geweest, maar daar was het hen noch de fotograaf om te doen. Het bloot is nooit rellerig, nooit bedoeld om te shockeren, en waarschijnlijk doet het daarom ook nooit gedateerd aan. De intimiteit tussen twee mensen, zo blijkt uit Van der Elskens foto’s, is zozeer van alle tijden dat je er niet eens de clichés van één specifieke tijd op hoeft los te laten.

From Holland with Love. Liefde in beeld en liefde voor het beeld. Te zien t/m 20/5 Nederlands Fotomuseum, Rotterdam. Info: www.nederlandsfotomuseum.nl