Engagement pas in de derde akte

Broken City en Side Effects: thrillers of boodschapfilms? Het zit elkaar dwars.

Scenarioschrijvers kennen hem wel. De derde akte. Hij is al zo oud als de aesopische fabels en de Griekse tragedie. Hij is het sluitstuk van het basisverhaaltje dat van ‘er was eens’ via ‘en toen kwam de grote boze wolf’ naar het ‘en ze leefden nog lang en gelukkig’ voert.

Schrijvers, theatermakers en filmregisseurs worstelen vaak met dat slotdeel. Want de ‘er was eens’-formule zit zo diep in ons verhalen-dna verankerd dat we het meteen aanvoelen als iets niet klopt. En tegelijkertijd willen we dat er iets niet klopt. Mensen, en filmkijkers in het bijzonder, willen verrassende verhalen die toch vertrouwd aanvoelen.

Als Steven Soderbergh dus met Side Effects begint, lijkt het duidelijk waar hij op inzet. Jude Law speelt een beschaafde psychiater die een nieuwe patiënte onder zijn hoede neemt. Ze is depressief en Law doet wat alle Amerikaanse psychiaters schijnbaar doen: hij schrijft haar pillen voor. En als die niet werken, proberen ze andere pillen. En nog weer andere. Alsof het verschillende smaken zuurtjes zijn.

Al heel snel vergeet je dat de reden dat deze Emily (Rooney Mara) van de ene in de andere emotionele uitbarsting valt, misschien iets te maken kan hebben met het feit dat haar echtgenoot, een Wall Street-bankier die vastzat wegens handel met voorkennis, net uit de gevangenis ontslagen is. Zo geobsedeerd ben je als toeschouwer door de grote medicijnenshow die de film voor je ogen opvoert. Eerst laat je je zand in de ogen strooien door de titel Side Effects – bijwerkingen. Dan kijk je, zeker als Europeaan, je de ogen uit over de schaamteloosheid waarmee artsen in Amerika onder hun patiënten proefkonijnen ronselen.

Tot tweederde van de film gaat dat goed: we kennen regisseur Soderbergh als een geëngageerde man die goed met publieksformules overweg kan. Tegenover elke Ocean’s Eleven-film staat een Traffic over drugshandel of een Contagion over een wereldwijde pandemie.

Maar dan moet hij kiezen. Haalt hij het rookgordijn op en beweert hij echt iets over de macht van de farmaceutische industrie? Of kiest hij voor de thrillerstructuur?

Diezelfde vraag speelt bij een andere Amerikaanse film die deze week de Nederlandse bioscopen bereikt. Broken City is een moderne film noir over een politieagent die in ongenade valt, door de burgemeester van New York als privédetective wordt ingezet en een grootscheepse bouwfraude op het spoor komt. Ook regisseur Allen Hughes heeft een reputatie hoog te houden als het om slimme genrefilms gaat. In Broken City is Mark Wahlberg een alleman die door het lot getart wordt en Russell Crowe een machtshebber die aan steeds meer marionettentouwtjes blijkt te trekken. Juist omdat hij als politiefilm inzet, raak je gaandeweg verrast door alles wat er achter de schermen speelt. In die zin is Broken City subversiever dan Side Effects, die teleurstelt omdat Soderbergh zich in de derde akte overgeeft aan genrewetten. De film ontpopt zich dan als een ordinaire complotthriller die veel minder bevat dan je hoopt.

Toch zit er ook daar nog een addertje onder het gras. Want wat zijn in dit soort maatschappelijk geëngageerde films nou de bijwerkingen van wat? Bestrijden filmmakers met genremiddelen het angstsyndroom van geldschieters dat alles wat van de gebaande paden afwijkt geen publiek vindt? En verstoppen ze daarom hun boodschap als een soort undercoveragent in een spannend verhaal? Of tuigen ze genrefilms juist op met een snufje sociaal bewustzijn omdat dat verkoopt bij de pers, vakgenoten, filmliefhebbers?

Het maakt hun genrefilms hoe dan ook interessanter dan vakmatig doorsneewerk. Omdat er iets te puzzelen valt.

Broken City. Regie: Allen Hughes. Met: Mark Wahlberg, Russell Crowe. In: 45 bioscopen.

Side Effects. Regie: Steven Soderbergh. Met: Jude Law, Catherine Zeta-Jones, Rooney Mara. In: 43 bioscopen.