Crisis kan ook zonder circus

Een Facebookfeest in Spijkenisse werd in de kiem gesmoord. Wat deed de burgemeester daar anders dan de opgestapte burgemeester van Haren?

Maandag 19 maart 2012 nodigde de 23-jarige Kevin zijn vrienden via Twitter uit voor een tuinfeestje. „Iedereen die dit leest is uitgenodigd za 12 mei op me party in Spijkenisse. Neem booze en vrienden mee”, twitterde hij en hij zette zijn adres en huisnummer erbij. Pownews retweette het bericht, #chaosatkevin werd trending topic en 3.500 Facebookgebruikers meldden te komen naar de eengezinswoning aan het Kikkerveen in Spijkenisse. Internetradiozender EclecticRadio wierp zich op als organisator en beloofde alles te doen om er „een echt knalfeest” van te maken.

Maar zover is het nooit gekomen, zegt Mirjam Salet, burgemeester van Spijkenisse (72.000 inwoners). Rotterdam, zegt Salet, is een regio waar veel gebeurt en „dat maakt dat je als burgemeester strak in je openbare-ordetaak zit. Zodra we lucht kregen van het Twitterfeest, hebben we samen met de politie Rotterdam-Rijnmond alle risico’s in kaart gebracht.”

Dezelfde week volgde nog een gesprek met Kevin en zijn vader en met de zender die het feest had „gekaapt”. De eigenaren kreeg een ‘last onder dwangsom’ van 50.000 euro aangetekend thuisbezorgd. Als ze niet alles op alles zouden zetten om het feest te voorkomen, was de boodschap, kregen ze een halve ton boete.

Een week voor het feest nam de Staf Grootschalig en Bijzonder Optreden van de politie Rotterdam-Rijnmond de touwtjes in handen. De agenten werkten tien scenario’s uit, draaiboeken werden minutieus uitgeschreven. En de staf bracht ook horecaondernemers en vervoersbedrijf RET op de hoogte. Dat ze een massa feestgangers konden verwachten en dat ze bedacht moesten zijn op relschoppers die zich hadden volgestopt met alcohol en pillen. Die raddraaiers moesten er worden uitgepikt en geïsoleerd.

Geen moment heeft burgemeester Salet overwogen om het feest te beschouwen als een ramp, zoals burgemeester Bats van het kleine villadorp Haren (19.000 inwoners) deed – en nu weer zou doen, zei hij gisteren. Bats haalde de brandweer, de ambulance en geneeskundige diensten in huis volgens de zogeheten GRIP3-procedure. Gevolg: een bureaucratisch „crisiscircus”, schrijft de commissie-Cohen, waarbij „iedereen elkaar voor de voeten liep en verstrikt raakte in protocollen”. Bats kon niet anders, verklaarde hij gisteren, want als hij niet zou ‘opschalen’, kreeg hij van de veiligheidsregio Groningen geen extra „handjes”.

Salet deed dat niet: „Het feest in Spijkenisse was voor ons van begin tot eind een openbare-ordeprobleem. Dat lossen we met de politie op, eventueel overleg ik met collega-burgemeesters.” Dat is ook de ervaring van Bernt Schneiders, burgemeester van Haarlem en voorzitter van het Nederlands Genootschap van Burgemeesters. Met de opschaling maakte Bats, zegt hij „een systeemfout”. Daarmee haalde hij problemen in huis. „Want dit was geen multidisciplinair conflict maar een eenvoudig, monodisciplinair openbare-ordeprobleem.”

Verder „verbaast” het Schneiders dat de collegiale verhoudingen tussen Haren en buurgemeente Groningen niet zodanig waren dat de grote broer buiten de formele procedures om te hulp schoot. „Als in Halfweg, dat 5.000 inwoners telt, Mysteryland uit de hand loopt, belt de burgemeester met Haarlem en Amsterdam. Die sturen mensen die kunnen helpen of gaan er eventueel zelf naartoe om te adviseren. En toen hier een vliegtuig van Turkish Airlines naar beneden kwam, was de burgemeester van Amsterdam de eerste die belde of er hulp kon worden geboden. De politie is je belangrijkste adviseur waar het om de operatie gaat en verder doe je een beroep op hulp van ervaren collega’s.”

Er is nog iets wat Spijkenisse onderscheidt van Haren, zegt burgemeester Salet. „Anders dan in Haren was ons geluk dat wij de mobilisatie op de sociale media konden adresseren. We hadden de zender die we een ‘last onder dwangsom’ konden opleggen. Zij hadden zich opgeworpen als organisator en zeiden onder onze druk dat het feest niet doorging.” Veiligheidsadviseur Henk van Oosterbosch: „We hebben nog overwogen om via de media te laten weten dat er in Spijkenisse niets te beleven was. Maar communicatie werkt contraproductief. Als je zegt: er is geen feestje, dan loop je juist het risico op ongeregeldheden.”

Op de dag van het tuinfeest hield de politie de wijk met camera’s in de gaten. Ook surveilleerden agenten op straat, de meesten in burger, een paar met platte pet. De ME hielden ze achter de hand, buiten het zicht van buurtbewoners en voorbijgangers. Repressie, zegt burgemeester Schneiders van Haarlem, is het laatste redmiddel. „Dat zet je alleen in als niets anders meer helpt. Het handhaven van de goede sfeer is de sleutel tot de handhaving van de openbare orde.”

In Spijkenisse kwamen niet meer dan zestig feestgangers opdagen. Daarmee hadden ze „alle geluk van de wereld”. Salet: „Ik heb niet de minste pretentie dat je rellen altijd kunt voorkomen. Evengoed kan het met tien scenario’s en uitgewerkte draaiboeken hartstikke fout gaan.”

Blijft nog de vraag waarom de burgemeester en de veiligheidsadviseur in de aanloop naar het feest in Haren burgemeester Bats niet gebeld hebben. Daar hebben wij niet aan gedacht, zegt Van Oosterbosch, en wij zijn ook niet gebeld: „De politie in Groningen had het mogelijkerwijs via de politiekanalen kunnen weten.”