Minister met harem van 18 secretaresses

Het Chinese ministerie van Spoorwegen wordt ontmanteld De minister is corrupt Reizigers zijn ontevreden

Na een reeks corruptieschandalen wordt het Chinese ministerie van Spoorwegen, een van de grootste bureaucratische kolossen ter wereld, met een schuld van 375 miljard euro opgesplitst naar internationale voorbeelden.

Het Chinese spoor, dat een cruciale economische rol speelt, zal worden geëxploiteerd door een commercieel staatsbedrijf dat ook wordt opengesteld voor buitenlandse investeerders. Het politieke en wettelijke toezicht komt in handen van een nieuw ministerie van Transport.

Met dat plan, dat gisteren is goedgekeurd door het Nationale Volkscongres, komt een einde aan een staat in de staat. Het oude ministerie van Spoorwegen, beter bekend als ‘de oude ijzeren baas’, beschikt over een eigen politiekorps, rechtbanken, gevangenissen, een operagezelschap, een filharmonisch orkest, een sportacademie, ziekenhuizen en meerdere dagbladen.

Decennialang kon het ministerie zich onttrekken aan politieke controle omdat de inmiddels afgezette minister Liu Zhijun (68) erin slaagde jaarlijks steeds meer reizigers (1,9 miljard in 2012) en steeds meer vracht (17 procent van het totale goederenvervoer) te transporteren.

Minister Liu Zhijun breidde, ongeacht de kosten, het netwerk uit tot 98.000 kilometer, waarvan 12.000 kilometer hsl-spoor. Geld speelde geen rol. Volgens nieuwe, officiële cijfers zijn de schulden gestegen tot 375 miljard euro. Experts schatten het bedrag overigens hoger.

Sinds bekend werd dat Liu Zhijun bij het gunnen van contracten op grote schaal steekpenningen aannam en er een harem van 18 secretaresses op nahield, groeide de kritiek op de eens bewierookte ‘keizer van het spoor’. Het proces tegen Liu dat kan eindigen met een doodvonnis, begint binnenkort.

In noordoostelijk China zijn de spoorlijnen door corruptie van ondeugdelijke kwaliteit en moeten opnieuw worden aangelegd, en dat geldt ook voor bruggen en taluds waarbij is gesjoemeld met de kwaliteit van bouwmaterialen. Toen twee jaar geleden ook nog twee hoge snelheidstreinen met elkaar in botsing kwamen bij de zuidelijke metropool Wenzhou werd duidelijk dat het ministerie zou worden hervormd.

Door de groei van Weibo (het blogsysteem) werd eveneens zichtbaar dat de 1,8 miljoen treinreizigers per jaar zeer ontevreden zijn over de prijs van treinkaartjes, de kwaliteit van de maaltijden, de temperatuur van het theewater en de chaos op de stations bij de kaartverkopers. Het digitaliseren van de kaartjesverkoop is daarom in een stroomversnelling gebracht.

Of de splitsing van het ministerie zal leiden tot delging van de schulden en verbetering van de kwaliteit (vooral op de gewone lijnen) zonder de prijzen aanzienlijk te verhogen, is de vraag. Het Chinese spoor wordt steeds scherper beconcurreerd door de relatief goedkope vliegmaatschappijen, het vervoer over de weg en het groeiende riviertransport.

De bureaucratische hervormingen blijven niet beperkt tot het spoor. Na vele voedselveiligheidschandalen worden bestaande controlediensten samengevoegd tot een ministerie voor voedsel- en medicijnenveiligheid. Ook de 5.000 verschillende richtlijnen zullen worden gestroomlijnd. Dat ministerie wordt uitgerust met een dienst die zich uitsluitend gaat bezighouden met het bestrijden van corruptie onder ambtenaren. In 465 gevallen bleken ambtenaren betrokken te zijn bij de verkoop van met melamine aangelengde babymelk, kookolie die uit het riool kwam en mager varkensvlees met clenbuterol. 11.521 ambtenaren werden in 2012 vervolgd wegens hun rol bij de productie van namaakmedicijnen, dopingproducten en giftige voedselproducten.

Door deze schandalen, die veel aandacht krijgen in de staatsmedia en op nieuwe, gespecialiseerde websites, zijn buitenlandse, waaronder Nederlandse, melkproducten populair geworden. Maar alleen de Chinese middenklasse is in staat de duurdere Nederlandse of Nieuw-Zeelandse melk, yoghurt en de Australische of Japanse riblapjes te kopen.