Indiaan huilt om bouw megadam

◯ Waar ◯ Grotendeels waar ◯ Half waar ◯ Grotendeels  onwaar ◯ Onwaar

De aanleiding

‘Dat dit beeld de wereld moge rondgaan, BEDANKT !’ Nicole Zonderhuis, beheerder van enkele spirituele blogs, publiceerde op 26 februari bovenstaande foto op Facebook, althans het rood omkaderde deel. Te zien is Cacique Raoni, opperhoofd van de Kayapó-indianen in het Amazonegebied. Raoni krijgt hier volgens Zonderhuis ‘de slechtste tijding van zijn leven’ omdat hij hoort dat de Braziliaanse regering akkoord is gegaan met de bouw van de Belo Monte-dam in Altamira, een enorme waterkrachtcentrale. Daardoor zouden 40.000 indianen op zoek moeten naar een nieuwe leefomgeving. ‘Dit beeld, dat meer zegt dan duizend woorden, illustreert de prijs die wordt betaald voor de „levenskwaliteit” van onze beschaving.’

De post van Zonderhuis is al meer dan 10.000 keer op Facebook gedeeld. Maar is de bouw van de dam wel de reden voor Raoni’s tranen?

Waar is het op gebaseerd?

Zonderhuis zegt dat ze de foto kreeg van een Vlaamse psychotherapeute die een spirituele paardenranch beheert. Zij stuurde het beeld rond, schreef er het stukje bij en riep op de foto te verspreiden. Later kwam Zonderhuis er via enkele reacties op Facebook achter dat de foto misschien op een ander moment is genomen, namelijk tijdens een begrafenis. Het maakt haar niets uit: „Het gaat mij om de impact”.

En impact heeft de foto zeker. Het beeld van de huilende Raoni – althans het deel binnen de rode arcering – dook op in mei 2011 en is nu wereldwijd te vinden op talloze blogs en websites. Die gebruiken de foto om te verwijzen naar een internetpetitie waarmee je de indianen in het Amazonegebied kunt steunen in hun strijd tegen de ‘megadam’. Ook GeenStijl besteedde er in 2011 aandacht aan. Titel: ‘Zielug! Indiaan huilt om waterkrachtcentrale’.

En, klopt het?

Dat een stamhoofd hier lijdzaam aanhoort hoe een megadam zijn volk zal wegvagen, is erg onwaarschijnlijk. Eind 2012 was opperhoofd Raoni nog op de Amsterdamse Zuidas om te praten met Arcadis, betrokken bij de bouw van dammen in Brazilië. Diezelfde week had hij een gesprek met minister Ploumen en met de Franse president. Raoni is al jaren bevriend met Sting en Arnold Schwarzenegger en geldt sinds 1989 als ambassadeur voor behoud van het gebied.

Augustus 2012 bepaalde het Braziliaanse hooggerechtshof dat de Belo Monte-dam mag worden gebouwd. De foto dook echter al een jaar eerder op. Dat kan, want de bouw is al vaker begonnen en weer beëindigd onder druk van milieuactivisten en inheemse volken.

Na de eerste publicatie in mei 2011 rezen er twijfels. Huilt Raoni inderdaad vanwege de stuwdam? Onzin, zegt de stamleider zelf in interviews. „Huilen? Het is de Braziliaanse president die zou moeten huilen!” Liever toont Raoni zich strijdbaar dan lijdzaam.

De foto, suggereren diverse blogs, is van een begrafenis uit 2002 waarbij het opperhoofd aanwezig is. Maar ook die lezing bestrijdt het opperhoofd. VU-hoogleraar Leo Wetzels, die onderzoek doet naar bedreigde inheemse talen in Brazilië, stuurt de link van een video waarin Raoni zelf zegt – via zijn stamgenoot die zijn woorden in het Portugees vertaalt – dat het verband tussen de foto en de dam niet bestaat. Hij zou huilen vanwege een bericht over een familielid, in 2007. Verder laat hij zich er op het filmpje niet over uit.

Het waren vreugdetranen, schrijven enkele blogs. Al lopen ook die lezingen uiteen: Raoni zou huilen omdat hij een vriend na lange tijd terugzag of omdat iemand zich lovend over hem had uitgelaten. Huilen bij mannelijke indianen kan best voorkomen, zegt Wetzels, al zijn de tranen dan vaak gebonden aan ceremonies. „Huilen om persoonlijk verdriet heb ik ze nooit zien doen, maar dat kan toeval zijn.”

De bron van de foto is moeilijk te vinden. Internetexperts van NRC Media konden de meest waarschijnlijke bron vinden: een vrouw die zich op Facebook ‘Magna Xingu’ noemt en vaker met Raoni op de foto staat. Zij is de enige die de foto als geheel publiceerde en claimt ook de maker te zijn. Ze schrijft dat de foto in 2009 is gemaakt en zette hem op Facebook uit boosheid dat iedereen beweerde dat Raoni huilde om de dam. Volgens stickers op haar laptop is ze lid van een stichting die jaarlijks naar het gebied gaat om mensen te helpen.

Cacique Raoni, opperhoofd van de Kayapó-indianen, zou moeten huilen om de bouw van een dam. Zelf spreekt hij dat tegen, evenals de vermoedelijk fotograaf. We beoordelen de bewering daarom als onwaar.

m.m.v. van Peter van der Ploeg