'Die harde orkestglans moet zachter'

Dirigent Jaap van Zweden wil zijn Amerikaanse orkest een meer Centraal-Europees geluid geven. „Please not too loud!” Het moet drie keer over.

Hilary Hahn is te laat. Het Dallas Symphony Orchestra wacht op het podium van Muziekgebouw Eindhoven. Het strakke repetitieschema van de net begonnen Europatournee, de eerste sinds 2003, komt in de knel. Als Hahn – soliste in het Vioolconcert van Korngold – verschijnt, wordt ze door Jaap van Zweden met een charmante grijns begroet. Maar zijn blik is streng: wees voortaan op tijd, waarschuwen zijn ogen. Waarna een strakke repetitie begint. „Please not too loud!” vraagt Van Zweden zijn musici steeds. Als de eerste violengroep ongelijk speelt tikt Van Zweden meteen af. Het moet drie keer over.

The look, de intense blik, is inmiddels een begrip in Dallas. Sinds Van Zweden in 2008 Andrew Litton opvolgde, heeft zijn strikte repetitiemethode vruchten afgeworpen. „Het orkest klinkt nu veel gedisciplineerder”, vindt Scott Cantrell, meereizend muziekjournalist van de Dallas News. „Maar zijn strenge voorkomen schrikt wel een beetje af. Toen hij zijn entree maakte, hingen enorme foto’s met zijn priemende ogen in de stad. Alsof hij je met een knuppel ging neerslaan.”

„Bij dit ambitieuze orkest moest veel gebeuren”, zegt Van Zweden in zijn kleedkamer. „Dat maakte het voor mij aantrekkelijk. Ik werk nu aan een meer Centraal-Europees geluid. Die harde Amerikaanse orkestglans moet zachter en ronder. Dat vergt vele technische aanpassingen, waartoe ik meer repetitietijd heb afgedwongen. Bovendien kwam de strategische plek van concertmeester vrij, daar kon ik Alexander Kerr neerzetten.” De Amerikaan Kerr was in 1996 Van Zwedens opvolger als concertmeester van het Koninklijk Concertgebouworkest. Inmiddels teruggekeerd in de VS liet Kerr zich overhalen om in Dallas te spelen.

Van Zwedens toewijding blijkt ook uit zijn aanwezigheid in Dallas. Hij kocht een penthouse in de chique Ritzcarltontower en besteedt veel tijd aan donateurs. Zijn dochter Anna-Sophia organiseert gala-afterparties. En hij is een goed ambassadeur: samen met artistiek directeur Aldert Vermeulen haalt Van Zweden Nederlanders als Ton Koopman, Erik Bosgraaf en Simone Lamsma naar Texas.

Financieel gaat het relatief goed met de Dallas Symphony, dat niet tot de ‘Big Five’ maar wel tot de Amerikaanse orkestentoptien wordt gerekend. Dallas Symphony sloot het afgelopen seizoen met een klein overschot af. Maar een Europese tournee moest worden afgezegd. En de zaalbezetting baart zorgen: concerten met Van Zweden lopen goed, maar gemiddeld blijft 35 procent van de stoelen leeg.

Is het Amerikaanse systeem van private financiering nog toereikend? „De Amerikaanse overheid zou meer moeten subsidiëren, vooral educatieprojecten voor de jeugd. En Nederlandse orkesten kunnen meer uit de samenleving halen zoals in Amerika gebeurt.”

Inmiddels heeft Van Zweden ook een vaste betrekking bij het symfonieorkest van Hongkong. „Intens. Het tijdsverschil met Dallas is veertien uur. Maar ze boden me daar een concertante Ring van Wagner aan. Voor mij aantrekkelijk, zeker nu de ZaterdagMatinee om onduidelijke redenen geen concertante Wagneropera’s meer met mij wil doen.”

Vanavond staat hij in het Concertgebouw, de zaal waar hij jarenlang concertmeester was. Het is een vertrouwde omgeving, ook omdat het Meyerson Symphony Center in Dallas naar de Amsterdamse akoestiek is gemodelleerd. Bestaat het risico dat men Mahlers Zesde symfonie toch te hard speelt? Volgens Van Zweden komt het goed. „Ze kennen inmiddels het verschil tussen een harde klank en een grootse klank.”

Dallas Symphony Orchestra. 12/3 Concertgebouw Amsterdam. Uitverkocht; livestream: concertgebouw.nl