Wordt het Madonna, Simonis of toch een heuse Braziliaan?

Vlak voordat de juist gekozen paus zich moet vertonen op het balkon van de Sint Pietersbasiliek in Rome, en bevangen wordt door een existentiële angst – dit kan ik niet – verschijnt een journalist in beeld die het maar niet lukt te zien of er nu zwarte of witte rook komt uit de smalle schoorsteen van de Sixtijnse kapel. Hebben we nu een paus, of niet? En kan het zijn, dat het de Franse acteur Michel Piccoli is?

Zo zagen we het in 2011, in de (overwegend kritisch ontvangen) film Habemus Papam/We Have A Pope van Nanni Moretti. Deze week kijkt de wereld weer naar het sublieme theaterstuk waarmee de katholieke kerk sinds 1274 zijn nieuwe leider kiest (en sinds 1878 altijd in de Sixtijnse kapel). Het is realiteit, maar met een ijzersterke dramaturgische formule: een verzameling kardinalen uit alle hoeken van de wereld, vaak op leeftijd, die afgezonderd in het diepste geheim volgens onduidelijke criteria en verwikkeld in een mistige belangenstrijd, iets doen wat ze zelf nooit zo zullen noemen: voor god spelen, door in een min of meer democratisch proces Zijn onfeilbare vertegenwoordiger op aarde aan te wijzen.

Deze opzet is al sinds de dertiende eeuw bedoeld om de besluitvorming snel en efficiënt te maken en invloed van buitenaf te weren: een interessante vernieuwing binnen Europa’s bestuurlijke geschiedenis. En de formule is bestand tegen de eeuwen. Toen moesten Europese wereldlijke leiders op afstand worden gehouden. Nu zou een publieke discussie over een nieuwe paus een mondiale aangelegenheid zijn, met thema’s als moreel leiderschap en institutionele vernieuwing, verhoudingen tussen religies, en seksuele mores. Media zouden daarvoor een belangrijk podium zijn.

Maar sinds de persgesprekken van Amerikaanse kardinalen vorige week gestaakt zijn, is in Rome het debat van buitenstaanders weer afgesneden van de beslissers. Het conclaaf laat maar een vraag toe: zwarte of witte rook?

Dat is voer voor journalistieke frustratie. Er circuleren wel namen van kandidaten – correspondent Merijn de Waal was in februari al op reportage in Milaan in de kringen rond aartsbisschop Scola, die aan het conclaaf begint als een grote kanshebber. Er zijn ook criteria die vermoedelijk voor de kardinalen van belang zijn: zie de ‘kieswijzer’ van Marc Leijendekker in deze De Wereld. Britse bookmakers maken de horse race op hun manier kleurrijk: op Madonna wedden kan ook, zij het dat je dan vijf keer minder kans maakt dan met kardinaal Simonis (en hij loopt mogelijk nog uit).

Maar alle theater op een stokje: uiteindelijk blijft een nieuwe paus journalistiek een serieuze kwestie. Niet alleen omdat er 1,18 miljard rooms-katholieken in de wereld zijn, maar ook omdat een paus wel degelijk invloed heeft – al was het maar op de priesters die van Ierland tot Peru aan het werk zijn, ten goede of ten kwade. Misschien komt er nog eens een paus met een kerkoverstijgende status als spiritueel leidsman – een soort dalai lama.

En treedt er een niet-Europese paus aan, de Braziliaanse kardinaal Odilo Scherer bijvoorbeeld, dan wordt dit een historische week.