Vrouw aan de macht

Vandaag komt in 35 landen het feministisch manifest Lean In uit van Sheryl Sandberg, de topvrouw van Facebook. Een portret in vijf trefwoorden: waarom Sheryl Sandberg zoveel losmaakt in Amerika.

Naar Sheryl Sandberg luisteren vrouwen. Hier de Indonesische minister Mari Pangestu (midden). Foto Bloomberg

Facebook

Sheryl Sandberg (43) was ooit de ‘enige volwassene in de kamer’ van Facebook. Ze werd aangenomen toen de jonge honden van de sociale netwerksite nog geen idee hadden hoe ze geld moesten verdienen met Facebooks populariteit. Sandberg hielp het bedrijf naar de beurs, en nu helpt Facebook haar met de magische aantrekkingskracht die het sociale netwerk omringt. Want de vraag is of haar boek ook zoveel aandacht had gekregen als ze topvrouw in de bouwsector was geweest.

Sandberg was altijd al een harde werker: ze studeerde aan de prestigieuze universiteit Harvard, werkte bij de Wereldbank, en was op haar 29ste chief of staff op het ministerie van Financiën. In 2001 maakte ze de overstap naar Google toen dat nog een piepjong bedrijf was. Sandberg is een van de weinige vrouwen in de technologiesector, waar de meeste carrières beginnen als programmeur, en dus man.

Facebook-oprichter Mark Zuckerberg ontmoette haar in 2007 voor het eerst bij een kerstborrel in Silicon Valley. Sandbergs ervaring met het volwassen maken van een klein technologiebedrijf was precies wat Zuckerberg nodig had. Niet veel later trok hij Sandberg aan als tweede man bij Facebook. Toen ze in 2011 op nummer 5 van de Forbes top-100 van machtige vrouwen belandde, schrok ze van de aandacht. „Ik voelde me niet machtig, maar voor schut staan”, schrijft ze in haar boek Lean In om te laten zien dat vrouwen te bescheiden zijn. Na de beursgang van Facebook bezit ze voor 420 miljoen dollar (323 miljoen euro) aan aandelen.

Mommy warrior

De mommy wars, de mama-oorlogen, heten ze in Amerika. De woordenstrijd tussen werkende en niet-werkende moeders over wat beter is voor het kind, woedt op schoolpleinen, in boekwinkels en op opiniepagina’s van kranten. Op dit strijdtoneel speelt Lean In zich af. Sandberg zegt dat ze zich richt tot werkende moeders en dat thuisblijven een persoonlijke keuze is.

Als student al richtte Sandberg een vrouwengroep op, maar feminist wilde ze zichzelf niet noemen. Haar interesse in de rol van vrouwen op de werkvloer leefde pas echt op toen ze bij Facebook aan de slag ging en er geen vrouwen in de Raad van Bestuur zaten. Inmiddels had ze twee kinderen gekregen en begon ze over haar eigen privé-werkbalans te praten in toespraken. Over de keer dat ze melk kolfde en een conference call hield. „Wij vrouwen hebben meer vooruitgang geboekt op het werk dan thuis”, zei Sandberg in 2010 in een TED-talk. Het filmpje van de toespraak werd een internethit. Sandberg begreep dat ze goud in handen had. Ze stelde een team samen om een boek te schrijven en een website op te zetten over zichzelf als rolmodel.

Familievrouw

President Barack Obama wil zo vaak mogelijk met zijn gezin eten. Ook Sandberg laat zich erop voorstaan dat zij en haar man er altijd voor zorgen dat een van hen ’s avonds met de kinderen aan tafel zit. Ze vertrekt elke dag om half zes van kantoor, vertelt ze graag. Maar ze wil geen vragen beantwoorden over huishoudelijke hulp en oppas, omdat „mannen dat ook niet wordt gevraagd”. Los daarvan werkt ze ook thuis. „Ik voel me schuldig als mijn zoon zegt: ‘mama, leg je BlackBerry neer, praat met me’ en dat gebeurt veel te vaak”, zegt ze in een documentaire op de zender PBS. „Ik denk dat alle vrouwen zich schuldig voelen. Wat ik interessant vind, is dat ik niet veel mannen ken die zich schuldig voelen.”

De keuze voor een echtgenoot is volgens Sandberg de belangrijkste carrièrekeuze die een vrouw maakt. Sandberg is getrouwd met haar jeugdvriend Dave Goldberg, die aan het hoofd staat van een ander groot Silicon Valley-bedrijf, SurveyMonkey. Haar relatie noemt Sandberg een ‘fifty-fifty-huwelijk’, met een eerlijke taakverdeling. Ze meent dat vrouwen aan de top ontbreken door een slechte taakverdeling thuis. „Ik geloof dat de wereld een betere plek is als de helft van het land geleid wordt door vrouwen, en de helft van de huishoudens door mannen.

Post-feminist

Omdat ze zelf wél de top heeft bereikt, wil Sandberg de laag die daar net onder hangt motiveren. Hoogopgeleide werkende vrouwen die meer in zichzelf moeten geloven. The New Yorker beschrijft een bijeenkomst van Facebookvrouwen waarbij Sandberg hen aanspoorde tot leiderschap. „Het gaat veel te vaak over anderen die we de schuld geven, en niet genoeg over hoe we zelf verantwoordelijkheid moeten nemen. Ja, we zouden anekdotes kunnen uitwisselen over seksistisch gedrag. Maar dat leidt alleen maar af .”

Feministen zeggen dat het glazen plafond niet aan de vrouwen ligt. Sandberg wordt post-feminist genoemd, omdat ze voortborduurt op de ideeën van de vrouwenbeweging. Toch staat Sandberg niet alleen. Ze wordt vergeleken met Marissa Mayer, topvrouw bij Yahoo. Ook zij is succesvol, noemt zichzelf geen feminist en laat zich leiden door zakelijke overwegingen. Ook als het vrouwonvriendelijk kan zijn, zo bleek toen ze een verbod op thuiswerk instelde.

Het is alsof de huidige generatie werkende vrouwen in de VS het feminisme opnieuw moet uitvinden. „Ik kwam de arbeidsmarkt op en dacht dat vrouwen gelijke verantwoordelijkheden en kansen hadden, maar zo bleek het niet te werken”, zegt Sandberg in haar TED-talk. En dat ging nog over haar kinderloze tijd. Dat is een dilemma dat veel Amerikaanse vrouwen herkennen. Psychologisch, in de omgang met mannen, ervaren ze geen achterstand. Maar eenmaal aan het werk stuiten ze op praktische problemen.

Ambitieus

Lean In telt 172 pagina’s en een dankwoord met 140 namen waaruit blijkt hoe invloedrijk haar netwerk is, met Oprah Winfrey en Arianna Huffington als klankbord. Zij en haar man hielden een fundraising diner voor Obama en gaven tienduizenden dollars aan zijn campagne. Internationaal breidde ze haar netwerk uit in Davos .

Sandberg heeft grote ambities. Lean In moet een nieuwe vrouwenbeweging worden, met praatgroepen en een website vol filmpjes: „Dit gaat over wat we kunnen, niet over wat we níet kunnen.” Niet meer dan het zoveelste Amerikaanse zelfhulpboek, smalen critici.

Inmiddels wordt volop gespeculeerd over Sandberg. Ze heeft weinig affiniteit met sociale media. Hoe lang wil ze nog bij Facebook blijven en wat gaat ze daarna doen? De politiek in? Het is niet ondenkbaar. Ze heeft eigenlijk alles in huis voor een politieke carrière: een goed netwerk, geld om campagne te voeren, bekendheid , en – vanaf vandaag – een bestseller.