Smartegeld voor iemand die 9 jaar in coma ligt?

De Zaak. In 2003 is een 16-jarige jongen slachtoffer van een verkeersongeval. Hij zit met drie vrienden in een auto die met 180 km per uur in een hevige regenbui slipt, op een wegvak waar je 80 mag. De auto knalt tegen een boom, breekt doormidden en vat vlam. De bestuurder gedroeg zich volgens de politie zeer roekeloos. Sindsdien ligt de jongen in een diepe coma. De kans op ontwaken is ‘vrijwel nihil’.

Wat eist het slachtoffer? Namens hem eist zijn zus anderhalve ton smartegeld van de verzekeraar, op basis van een onrechtmatige daad door de bestuurder. En wel wegens gederfde levensvreugde.

Wat zegt de verzekeraar? Smartegeld heeft als doel het verzachten van leed door het leven te veraangenamen. Maar omdat het slachtoffer niet bij bewustzijn is, kan het smartegeld zijn leed niet verlichten. Geld kan zijn leven ook niet verbeteren. Als de patiënt over een verminderd bewustzijn beschikt, moet eventueel smartegeld dienovereenkomstig worden verlaagd.

Wat zegt de rechtspraak? In 2002 erkende de Hoge Raad in het arrest over ‘de comateuze timmerman’ dat het ontbreken van bewustzijn compensatie van het leed niet in de weg staat. De timmerman lag na een val vier maanden in diepe coma. Maar gedurende de laatste zes weken voor zijn dood zou hij toch nog enig besef hebben gehad van het aangedane leed.

Hoe oordeelt de rechter over deze comapatiënt? De vraag of er ook „daadwerkelijk vreugde kan worden beleefd” aan een schadevergoeding is niet relevant. Compensatie is een abstractie. Het gaat ook om genoegdoening; om afkeuring van het gedrag van de chauffeur. Dat het slachtoffer geen (rechts)gevoel meer heeft, niet meer bij bewustzijn is, hoort niet uit te maken. Als de rechter dat verschil gaat maken, dan is dat „in strijd met de menselijk waardigheid die voor ieder mens gelijkelijk geldt”.

Dat de timmerman uit het arrest van de Hoge Raad zes weken „in zekere mate besefte” dat hij in coma lag, wil niet zeggen dat er „in het algemeen enige mate van besef van gederfde levensvreugde vereist is om bij bewusteloosheid voor smartegeld” in aanmerking te komen. Slachtoffers als deze, die niets voelen, komen in aanmerking voor smartegeld. Uit een deskundigenrapport blijkt dat het slachtoffer een „gefragmenteerd” bewustzijn heeft. Hij kan aangename en onaangename ervaringen „niet plaatsen”. De patiënt kan knipperen met de ogen, maar „betrouwbare communicatie” levert dat niet op. Het slachtoffer beseft niet wat hem is overkomen.

Hoe wordt het bedrag bepaald? In Nederland kwam dit nog niet voor. De rechtbank stelt vast dat comapatiënten elders in Europa substantiële bedragen krijgen. De rechtbank komt uit op 100.000 euro.