Plannen voor een rookvrij Europa

We horen er weinig over, maar ver boven onze hoofden worden plannen bekokstoofd voor een rookvrij Europa. De Europese Commissie presenteerde eind december voorstellen om roken minder aantrekkelijk te maken. De Commissie wil plaatjes op sigarettenpakjes van zwarte longen, grafzerken en lege kinderwagens, en een verbod op de verkoop van sigaretten met smaakjes. Over deze plannen moeten het Europees Parlement en de nationale parlementen nog stemmen.

In Amerika gaat de overheid op sommige plekken nog verder dan in Europa. In New York mag je in parken en op pleinen niet meer roken en in Californië is sinds vorige week een wetsvoorstel in de maak om roken in appartementengebouwen te verbieden. Vreemd: Amerikanen zijn woedend als de overheid hun vrijheid beperkt om ongelimiteerd rotzooi te eten of drinken, zoals nu in New York gebeurt. Het verbod op de verkoop van literbekers cola leidde daar tot protest van colaverslaafden en vrijheidpuristen. Maar als het om roken gaat, weegt het recht van niet-rokers op een rookvrije publieke ruimte zwaarder dan het recht van rokers op hun sigaret.

In een recent uitgekomen boek over overheidspaternalisme legt de Amerikaanse filosofe Sarah Conly de gedachte hierachter uit. Amerikanen, zo schrijft zij, grijpen ter rechtvaardiging van vrijheidsbeperkende maatregelen terug op het harm principle van John Stuart Mill. Een handeling mag pas worden verboden als hij anderen schaadt. Vandaar de (nu nog) grote vrijheid voor hamburgerliefhebbers: zij doen er niemand kwaad mee.

Maar het harm principle kun je evengoed inzetten om te betogen dat de overheid alcohol- en fastfoodgebruik wél moet aanpakken. Consumptie van alcohol en vet is weliswaar niet direct schadelijk voor de omstanders, maar leidt wel tot stijgende kosten in de gezondheidszorg – een probleem dat ons allemaal aangaat.

Zeker nu de dure gezondheidszorg dagelijks onderwerp is van debat, zal de overheid actie willen ondernemen. Onder leiding van het ministerie van VWS is een ‘Nationaal Programma Preventie’ in de maak dat eind deze maand wordt aangeboden aan de Kamer. Het programma zal zich concentreren op overgewicht, roken en alcohol. Ik ben benieuwd hoever de voorstellen zullen gaan.

VVD-Kamerlid Arno Rutte protesteerde eind januari tegen de EU-voorstellen voor grafzerken op sigarettenpakjes: ‘Willen we straks plaatjes van dikke mensen op een pakje boter, of dronken mensen op een fles wijn?’ Deze voorbeelden klinken inderdaad maf, maar het zou me niet verbazen als iets dergelijks gaat gebeuren. Wanneer Nederland verlost is van de rokers, zal de overheid andere manieren zoeken om het volk gezonder te maken. De tijd van ongelimiteerd paffen, zuipen en schransen is voorbij.

Floor Rusman is redacteur van nrc.next. Elke maandag schrijft ze op deze plek over de actualiteit.