Kieswijzer voor de nieuwe paus

Wie wordt de nieuwe paus? Morgen begint het conclaaf, na uitgebreid vooroverleg tussen de kardinalen. Het wordt een moeilijke afweging. Een wat jongere paus? De eerste zwarte paus?

Morgen gaan 115 kardinalen in conclaaf. Zij moeten een nieuwe paus kiezen. Vrijwel zeker kiezen zij iemand uit hun midden, al hoeft dat niet. Er is geen leeftijdsgrens, dus in theorie kunnen kardinalen die niet mee mogen stemmen omdat ze tachtig of ouder waren toen Benedictus XVI het pausschap neerlegde, ook worden gekozen. En de nieuwe paus hoeft ook geen kardinaal te zijn – al zijn in de praktijk sinds de veertiende eeuw alleen maar kardinalen tot paus verkozen.

Het kerkelijk recht stelt maar een paar voorwaarden voor het pausschap: hij moet op z’n minst een katholieke bisschop zijn of snel (voor zijn aantreden als paus) tot bisschop kunnen worden gewijd. Omdat in de katholieke kerk vrouwen geen priester kunnen worden en dus ook geen bisschop, vallen zij af.

Wat voor criteria hebben de 115 kardinalen bij hun keuze? Wat waren belangrijke thema’s in de gemeenschappelijke discussies en onderonsjes van de kardinalen in het vooroverleg in Rome?

Om te beginnen het bestuur van de katholieke kerk. Paus Johannes Paulus II was een charismatische wereldreiziger, maar geen bestuurder. Paus Benedictus XVI was een briljant theoloog, maar geen manager. Daarom zit de katholieke multinational met een probleem. Er is voor decennia aan achterstallig onderhoud. De hele organisatie moet grondig worden doorgelicht en gestroomlijnd. De curie in Rome zou eigenlijk een ambtenarenapparaat van geestelijken moeten zijn dat ten dienste staat van de paus. In de praktijk is het een eilandenrijk, met veel eigen agenda’s. De nieuwe paus kan dat niet langer negeren.

Hij zal ook meer aandacht moeten schenken aan de verhouding tussen het hoofdkantoor in Rome en de afzonderlijke bisdommen: de buitenlandse vestigingen. Daarom zoeken veel kardinalen iemand met bewezen bestuurskwaliteiten. Waarbij het een open vraag is of je dan beter iemand kunt hebben die de weg goed kent in Rome, of juist iemand die nooit verwikkeld is geraakt in de intriges achter de muren van het Vaticaan.

Een tweede factor is de uitstraling van de nieuwe paus. Benedictus mag een prachtig drieluik hebben geschreven over de figuur van Jezus, hij was als paus niet iemand voor wie mensen snel warm liepen. Waar de katholieke kerk behoefte aan heeft, is iemand die anderen weet te bezielen. Iemand die het christelijk geloof weet uit te dragen in een wereld die, zeker in Europa, daar steeds meer afstand van heeft genomen. Leeftijd kan een rol spelen. Het pausschap is een zware baan, waar iemand van 75 niet altijd meer voldoende energie voor heeft.

Inhoud is ook belangrijk. Kiezen de kardinalen iemand die strak vasthoudt aan de geldende katholieke leer over seksualiteit en voortplanting, aan de praktijk van een sterk centralistische opstelling waarin Rome tot in detail voorschrijft hoe gelovigen zich moeten gedragen? Of wordt het een geestelijk leider die meer open staat voor de roep, ook onder gelovigen, naar een minder verkrampte opstelling?

Een laatste criterium is geografisch. De vitaalste delen van de katholieke kerk zitten nu in Latijns-Amerika en een aantal Afrikaanse en Aziatische landen. Onder de kardinalen-kiesmannen zijn Europeanen nog net in de meerderheid. Maar wordt het geen tijd voor een niet-Europese paus, iemand die een lokale kerk vertegenwoordigt die geen terrein verliest, maar juist groeit en nieuwe mensen aantrekt? En op die manier ook de wereldkerk nieuwe energie kan geven?

Met deze criteria in het achterhoofd moeten de kardinalen in het conclaaf hun keus bepalen. In tegenstelling tot de vorige twee conclaven zijn er niet één of twee uitgesproken favorieten. Het lijstje van papabili is lang. Aan het overzicht hiernaast kunnen nog mensen worden toegevoegd als Timothy Dolan of Sean O’Malley uit de VS, João Bráz de Aviz uit Brazilië, Francisco Ortega uit Mexico, en Mauro Piacenza uit Italië, al staan die niet in de top-10 van de Britse bookmakers. Hun favoriet, ook gisteren nog, is Angelo Scola. Wordt het toch, na 35 jaar, weer een Italiaan?