Helft leden van Weens orkest was nazi in WO II

Bijna de helft van de orkestleden van de Wiener Philharmoniker was gedurende de Tweede Wereldoorlog lid van de Nazipartij of had het lidmaatschap aangevraagd. Twee orkestleden waren lid van de SS. Dat blijkt uit een onderzoek dat historici hebben gedaan naar het oorlogsverleden van het orkest dat als een van de beste ter wereld geldt.

Opvallend is dat de Wiener Philharmoniker tussen 1954 en 1968 werd geleid door een voormalig SS-lid, de trompettist Helmut Wobisch, die ook samenwerkte met de Gestapo. Hij verdween na de oorlog tot 1951 uit het orkest, maar werd in 1954 door de overige orkestleden tot hun voorzitter verkozen.

Hij bracht in 1966 na diens vrijlating persoonlijk een kopie van een bijzondere onderscheiding van het orkest naar Baldur von Schirach, de nazigouverneur in Wenen die na de oorlog tot twintig jaar werd veroordeeld vanwege zijn verantwoordelijkheid voor de deportatie van tienduizenden Joden. De onderscheiding, die doorgaans alleen aan musici werd gegeven, werd in de oorlogsjaren uitgereikt aan nazi-officials. Een andere onderscheidene was Arthur Seyss-Inquart, de nazigouverneur in Nederland.

Gisteren heeft het orkest de onderzoeken naar het oorlogsverleden op zijn website geplaatst, waaronder biografieën van Joodse orkestleden die zijn omgekomen of gevlucht zijn. Dertien Joodse musici werden uit het orkest gezet, zes van hen overleden in het concentratiekamp.

De huidige voorzitter van het orkest Clemens Hellsberg zei gisteren dat het orkest nu moet stemmen of het de prijzen die het aan nazi’s heeft uitgekeerd zal intrekken. De violist Hellsberg scheef zelf in 1992 de historie van het orkest op in Demokratie der Könige, waarin veel ongemakkelijke feiten niet worden genoemd.

Drie historici kregen slechts twee maanden tijd voor hun onderzoek. Eerder kregen onderzoekers nauwelijks toegang tot de orkestarchieven.