Drones hebben een prijs

De drones komen eraan, nee, ze zijn er al. Vorige week werd in deze krant duidelijk dat politie en justitie een groeiend beroep doen op onbemande robotvliegtuigen. Feitelijk zijn het vliegende camera’s, met warmtedetectie en nachtzicht. Dat is dus een uitbreiding van het publieke cameranetwerk in Nederland. Van mobiel en vast, steeds gericht op de openbare weg en doorgaans zichtbaar, naar vliegend, nu ook gericht op particulier terrein, en heimelijk.

De Tweede Kamer is enthousiast en wil graag meer. Vorig jaar vlogen de robotcamera’s veertien keer, soms wekenlang. Het gezag doet geen mededelingen over hoe, wat en waarom. Achteraf kan de burger in de Staatscourant nalezen welk luchtruim vrijgemaakt moest worden voor de vluchten.

De robotcamera’s die het hoogst en het langst vliegen, worden van Defensie geleend. Die waren ooit aangeschaft voor het observeren van bommenleggers in Afghanistan. Defensie is nu overgeschakeld op wiettelers en inbrekers. Die samenwerking met justitie is zonder bezwaar. De luchtmacht laat (liet?) F-16’s vliegen als er warmtebeelden nodig waren om een vermiste persoon terug te vinden. De landmacht leent sonar en personeel uit als het Openbaar Ministerie bij huiszoekingen holle ruimtes wil kunnen vinden. Daar is niets op tegen. Als de dijken doorbreken, komen de militairen met zandzakken, nietwaar.

Maar is hier daarvan sprake? Bij elk nieuw opsporingsmiddel mag naar proportionaliteit worden gevraagd – daarvoor is inzicht nodig in de doelen waarvoor dit middel wordt ingezet. In de capaciteiten van de vliegende camera. In de controle op het gebruik. In de manier waarop de verzamelde informatie wordt opgeslagen, bewaard en geraadpleegd. En daarover is te veel onduidelijk.

B en W van Almere lieten weten dat er „geen beelden werden bewaard” en er niemand „herkenbaar” in beeld kwam. Dat moge zo zijn voor die ene vlucht boven Almere. Maar niemand koopt een microscoop om er onherkenbare beelden mee te kunnen zien en die dan weg te gooien. Op smoesjes zit de burger dus niet te wachten. Dit gaat ook over vertrouwen in de overheid. Dat is kwetsbaar.

In de VS besloot de stad Seattle de twee politiedrones af te schaffen. De toch al niet beste band met de burger werd erdoor aangetast, oordeelde het gemeentebestuur. Charlottesville, Virginia verklaarde zich deze maand bijna ‘drone vrij’, maar liet het bij een oproep tot regulering. Privacy staat van alle kanten onder druk. Nu dus ook van boven.